Oorzaken van chronische- en auto-immuunziekten (deel 1)

Een chronische of auto-immuunziekte ontstaat niet zomaar. Er gaat een proces aan vooraf waarbij in je lichaam haperingen plaatsvinden in herstelprocedures. Het immuunsysteem slaagt er niet in om pathogenen (ongewenste indringers) adequaat onschadelijk te maken. Je lichaam kiest een bepaalde oplossingsstrategie die niet optimaal is. Er zijn een heleboel oorzaken aan te wijzen voor het ontstaan van chronische- en auto-immuunziekten. In een tweetal artikelen vertel ik je hier meer over.

Genen
Ziekte ontstaat door een mismatch tussen onze genen en onze omgeving. Vanuit evolutionair oogpunt zijn onze genen ingesteld op een bepaalde omgeving en hebben dan ook daarop gebaseerde “verwachtingen”. Als de werkelijkheid niet overeenkomt met deze verwachtingen, gaat het mis. Onze genen zijn nog niet ingesteld op de huidige tijd; genetische aanpassingen verlopen daarvoor veel te langzaam. Onze genen zijn nog gebaseerd op ons leven in de oertijd, maar daar kunnen (en willen!) we natuurlijk niet naar terug. Aan je genen kan je niet zoveel veranderen; genetische aanleg voor een auto-immuunziekte kan bijvoorbeeld niet worden tenietgedaan. Het al dan niet daadwerkelijk ontstaan van de auto-immuunziekte kan echter wel beïnvloed worden. Hierbij spelen voeding en leefstijl een cruciale rol.

Externe factoren
Een andere oorzaak van het ontstaan van auto-immuunziekten ligt in externe factoren, oftewel factoren van buitenaf. Denk aan blootstelling aan schadelijke omgevingsstoffen of medicijnen en hormonen, voeding en leefstijl. Op deze laatste twee wil ik wat dieper ingaan, omdat zij een belangrijke bijdragen leveren aan een haperend immuunsysteem. Tegelijkertijd zijn deze twee aspecten het gemakkelijkst door onszelf te beïnvloeden.

Voeding en leefstijl
Voeding, en vooral de eenzijdigheid in onze voeding, is een belangrijke oorzaak die bijdraagt aan het ontstaan van ziekten. We eten te veel en te vaak van hetzelfde. Vaak hebben we een vast stramien van groenten die we door de week heen eten en eten we maar één soort groente per dag. Wel eten we drie keer per dag granen en zuivel en eten we dagelijks nachtschades. Daarnaast regelmatig peulvruchten, dagelijks zoogdiervlees en heel soms een vis; het is allemaal niet bepaald een goede basis voor gezonde darmen, waar de basis van het immuunsysteem ligt.

Ook onze huidige leefstijl heeft grote invloed op onze gezondheid. We zijn druk en kennen nauwelijks nog echte ontspanning. We “moeten” vanalles, maar zodra we “moeten”, is het stress. Bij velen van ons is (bijvoorbeeld doordat we te druk zijn) het biotrime (het dag-nacht-ritme) verstoord, wat van invloed is op de kwaliteit van je slaap. Slaap is nodig voor herstel en regulatie van allerlei lichaamsprocessen en is van levensbelang. Je kunt jezelf letterlijk beter slapen (en slank trouwens ook! Daarover vertel ik graag een andere keer meer). Naast slaap is ook beweging een cruciale factor. En dan heb ik het nog niet eens over de sportschool: enkel het feit dat we veel te veel zitten is al ziekmakend.

Het feit dat we het liefst in onze comfort-zone verblijven, helpt ook niet erg. Lichamelijke uitdagingen zoals dealen met kou of warmte zijn er niet meer bij. Maar ook geestelijke uitdagingen worden ons uit de weg genomen: contactgegevens staan in je telefoon, iets uitrekenen is met de rekenmachine op je smartphone een fluitje van een cent en weet je iets niet, dan helpt Google je uit de brand. We realiseren ons niet dat het feit dat een steeds minder groot beroep wordt gedaan op onze vaardigheden, ons in een alsmaar slechtere conditie brengt. En dat deze slechtere conditie een belangrijke bijdrage levert aan het ontstaan van ziekten. Immers: if you don’t use it, you lose it. Het lichaam zal cellen die niet of nauwelijks worden gebruikt, afbreken. Waarom iets in stand houden (wat energie kost) als er toch geen beroep op wordt gedaan?

Chronische stress
Een andere belangrijke oorzaak van auto-immuunziekten is chronische stress. In een situatie van chronische stress wordt de stress-as (de hypothalamus-hypofyse-bijnier-as, oftewel HPA-as (vanuit het Engels: hypothalamus-pitiutary-adrenal-axis)) continue belast. Deze as is een hormonaal aangestuurd systeem dat zorgt voor de productie van cortisol. Cortisol heeft verschillende functies in ons lichaam. Een ervan is dat het werkt als ontstekingsremmer. Cortisol dient bij een extern gevaar (een tijger die op je af komt (of een berg werk, in de tegenwoordige tijd)) onder meer als ontstekingsremmer die alvast vrijkomt voor het geval dat de stresssituatie leidt tot een verwonding. Als de stresssituatie langer duurt en de HPA-as geactiveerd blijft, zijn er voortdurend (te) hoge cortisolniveaus in het lichaam. Juist vanwege het feit cortisol een ontstekingsremmer is, is een langdurige overvloedige aanwezigheid ervan niet gunstig omdat het de werking van het immuunsysteem onderdrukt. Daardoor wordt de kans groter dat het immuunsysteem gaat haperen.

Chronische stress kan ook leiden tot een situatie waarin er helemaal geen cortisol meer wordt geproduceerd. Als de bijnieren door voortdurende aanwezigheid van stressoren alsmaar overuren draaien, ontstaat op den duur het gevaar dat ze gaan haperen en hun werk niet meer doen. Dan ontstaat een situatie die ook wel “bijnieruitputting” wordt genoemd. Als er helemaal geen cortisol meer is, dan kunnen ontstekingen niet meer goed geremd worden en moet het immuunsysteem door deze voortdurend aanwezige ontstekingen alsmaar actief blijven. En bij een continue actief immuunsysteem wordt de kans groter dat het fouten gaat maken.

Kortom, chronische stress kan zorgen voor zowel een situatie van teveel cortisol als een situatie van te weinig cortisol en beide situaties kunnen leiden tot het haperen van het immuunsysteem. Om die reden is het, zeker bij chronische- en auto-immuunziekten, ongelofelijk belangrijk om stressfactoren aan te pakken.

In deel twee uit deze serie lees je meer over de invloed van je darmgezondheid op het ontstaan van ziekten.

Wat doe jij tegen stress? Laat het weten in een reactie!