Ik wil lekker vies!

“Ik wil lekker vies!” roept de Kleine Prinses in het gelijknamige boek van Tony Ross. Ook Pip, het beste vriendinnetje van Woezel, houdt wel van “lekker vies”, getuige het gelijknamige verhaaltje. En laten we Annie M.G. Schmidt’s Floddertje niet vergeten :-). Wat is dat toch met kinderen en viezigheid? Met grote mensen en hun afkeer ervan? Word je werkelijk ziek van vies? Of zou een beetje vies misschien wel eens goed kunnen zijn voor onze gezondheid? Zou je ziek kunnen worden van te vaak je handen wassen?

Ziekte is de reactie van het immuunsysteem op een binnengedrongen pathogeen (ziekteverwekker). De ontwikkeling van het immuunsysteem van een kind begint bij de geboorte. De eerste bacterieprint die het tijdens de geboorte van de moeder meekrijgt, is daarvoor de basis. Het immuunsysteem leert daarna gaandeweg welke bacteriën goed voor ons zijn (vrienden) en welke slecht (vijanden). Misschien verbaast het je dat er zoiets bestaat als “goede bacteriën”. Goede bacteriën zijn bacteriën die van oudsher al ons lichaam ondersteunen, waar we als het ware vreedzaam mee samenleven. Denk maar eens aan je darmen: in de dikke darm bevinden zich miljarden bacteriën die een rol spelen bij de vertering van ons voedsel en de aanmaak van vitaminen. Wij hebben deze bacteriën hard nodig, en zij ons. Hetzelfde geldt voor de huid. Ook onze huid zit vol met vriendelijke bacteriën die haar beschermen en helpen te onderhouden. Bacteriën zijn dus niet uitsluitend ziekmakers. Een aantal bacterien is dat natuurlijk wel – denk aan bijvoorbeeld salmonella of legionella.

Ons immuunsysteem moet leren welke bacteriën goed zijn en welke slecht; wanneer het zich rustig moet houden en wanneer het aan moet slaan. Daar is wel een belangrijke voorwaarde voor nodig: er moet wel daadwerkelijk contact plaatsvinden met heel veel verschillende bacteriën. Bij afwezigheid van bacteriën valt er immers niets te leren. Het feit dat kinderen overal aanzitten en alles in hun mond stoppen, zou dus wel eens een belangrijke functie kunnen hebben: de ontwikkeling van het immuunsysteem. We zijn geneigd om telkens wanneer een dreumes iets in zijn mond stopt te roepen: “Bah, vies! Daar word je ziek van!” Maar is dat wel zo? Of legt deze reflex misschien juist de basis voor een goed werkend immuunsysteem?

Het probleem anno nu is eerder dat we te hygiënisch zijn dan te vies. Door onze kinderen verre van beestjes te houden en ze voortdurend te lijf te gaan met desinfecterende zeep, ontneem je het immuunsysteem de gelegenheid te leren van alles wat zich aandient. Het immuunsysteem leert op die manier geen vijanden kennen, maar ook geen vrienden. Het leert niet hoe het zou behoren te reageren op vijanden: met een aanval. En niet hoe het zou behoren te reageren op vrienden: met een warm onthaal. En als het niets leert in onze kinderjaren, waarin ook ons immuunsysteem nog het meest adaptief is, hoe weet het dan op latere leeftijd wat het moet doen? Geen wonder dat dat fouten, en daarmee het ontstaan van chronische- en auto-immuunziekten, in de hand werkt…

De overdreven aandacht voor hygiëne begint al vlak na de geboorte. Werd jouw pasgeborene niet ook zo snel mogelijk in bad gedaan? Bij mij was dat bij twee van de drie helaas wel het geval: voordat we het ziekenhuis verlieten was er gebadderd. En bij een daarvan hoefde ik niet eens een nacht te blijven…had ik geweten wat ik nu weet, dan had ik daar zeker een stokje voor gestoken. Maar goed, eerlijk is eerlijk: heel fotogeniek is het meestal niet, een ongewassen net geboren baby. Functioneel en gezond is het wèl. Tijdens een natuurlijke geboorte komt een baby voor het eerst en als eerste in aanraking met natuurlijke flora (bacteriestammen) van de moeder. Tot die tijd was de baby steriel. De eerste bacterieprint die de baby meekrijgt, dient als basis voor de opbouw van zijn eigen unieke print. Je kunt je vast voorstellen dat op deze manier de flora van de moeder van invloed kan zijn op de latere gezondheid van het kind.

De flora die het kind van de moeder krijgt, gedijt in de zure omstandigheden van de barrières als huid en de darmen, zodat deze zich goed kan koloniseren. Dat koloniseren is nodig om de print tot volledige ontwikkeling te laten komen en goede bescherming van de barrières te kunnen bieden. De huid is een belangrijke barrière met de buitenwereld. De barrière wordt gevormd door huidcellen en huidflora (vergelijkbaar met de darmen, waar de barrière wordt gevormd door darmcellen en darmflora). Verstoor je de eerste kolonisatie van de huidflora door het wegspoelen van de bacteriën met water, of nog erger, met zeep (zeep zorgt juist voor veel te basische omstandigheden waarin de huidflora niet kan overleven), dan mist je baby de natuurlijke bescherming van de eerste bacterieprint. Dat geeft niet alleen een grotere kans op het ontstaan van huidproblemen, maar ook op ongewenste indringers die via de niet-intacte (want: deels weggewassen) barrière van de huid ons lichaam kunnen binnendringen, met noodzakelijke immuunactivatie tot gevolg. Hetzelfde principe gaat op bij ontwikkeling en verstoring van de darmflora, maar daarover een andere keer meer.

Het beste is om een baby gedurende de eerste week na de geboorte lekker vies te laten zijn: om de huidflora zich zo optimaal mogelijk te laten ontwikkelen kan je je kleine newborn maar beter niet badderen. En ja, dat gaat in tegen alles wat je als kersverse mama wordt geleerd: iedere ochtend je kindje badderen of toch op zijn minst wassen. Maar vraag je eens af: waar wordt zo’n wurm nou precies vies van? Z’n billetjes – ja, natuurlijk. Maar zo lang de inhoud van de luier netjes binnen de randen blijft, is er geen reden om het tere huidje dagelijks bloot te stellen aan water en zeep. En die billetjes? Die worden met een zachte doek en warm water ook prima schoon, daar heb je echt geen babydoekjes (met zeep- en allerlei andere overbodige stoffen) bij nodig.

Veel huidproblemen bij grotere kinderen en volwassenen komen eveneens voort uit te schoon willen zijn. Eigenlijk werkt dat hetzelfde als bij pasgeborenen: door telkens je huid te reinigen met zeep (en het allerergste: desinfecterende (= bacterievernietigende) zeep), vernietig je de beschermende huidflora. De desinfecterende stoffen in de zeep maken namelijk geen onderscheid tussen goede en slechte bacteriën, net zo min als antibiotica in je darmen enkel de slechte beestjes vernietigen. Met de slechteriken, spoel je ook de goedzakken weg… Was je je huid keer op keer met zeep, dan krijgen door verminderde aanwezigheid van goede bacteriën, de schadelijke bacterien meer kans om te overleven op de huid. Zie het als een evenwicht: als er een heleboel goeien zijn en een paar slechten, dan is er niets aan de hand. Als echter de slechten in de meerderheid komen, dan zijn de rapen gaar. De flora op de huid raakt uit balans, je krijgt huidproblemen, de barrière is niet meer gesloten en de slechteriken dringen je lichaam binnen.

Overigens zeg ik niet dat je je kind nooit meer moet wassen. Dat zou ook wat zijn. Natuurlijk is het nodig om je kind (of jezelf ;-)) af en toe eens onder de douche te zetten, maar dagelijks in bad met badschuim doet uiteindelijk meer kwaad dan goed. Om van de hele dag door handen wassen met desinfecterende zeep nog maar niet te spreken.

Vaak hangen huidproblemen samen met een tekort aan filaggrine. Filaggrine is een eiwit in de huid. Als hiervan voldoende aanwezig is in de slijmhuid, dan is deze goed afgesloten en in tact en biedt een goede, zuurstofarme omgeving voor onze huidbacteriën. Genoeg filaggrine betekent dus een goede voedingsbodem voor de huidflora en daarmee een goede bescherming tegen slechte bacteriën. Heb je een tekort aan filaggrine, dan ontstaat craquelé: hele kleine scheurtjes en vouwen in de huid. De huid wordt droog en schilferig, er is meer zuurstof aanwezig in de huid en daarmee ontstaat gevoeligheid voor overgroei van schadelijke bacteriën zoals de staphilococcus aureus. Bij sommige kinderen is door allerlei huidproblemen al duidelijk dat ze een filaggrinetekort hebben, maar vaak openbaart zich dit pas rond het 40e levensjaar, na een half leven van bloodstelling aan voor de huid schadelijke stoffen. Je kunt dus veel ellende voorkomen door al vroeg in het leven te letten op blootstelling aan zeep, water en andere stoffen die de huidflora verstoren.

Kijk maar eens in je handen. Zie je dat deze vol kleine lijntjes en vouwen zitten? Dan heb je waarschijnlijk een filaggrinetekort. Dan kan zijn ontstaan door een tekort aan eiwitten in de huid, maar ook door een genmutatie die zorgt voor een verminderde aanmaak van filaggrine. Over filaggrine en de invloed ervan op de huid kan ik eindeloos lang uitweiden, maar dat bewaar ik voor een andere keer. Wel handig om te weten: in avocado zit het stofje perseose, dat de aanmaak van filaggrine stimuleert. Avocado eten (veel!), smeren met pure avocado-olie en zelfs pakkingen van geprakte avocado zijn ontzettend heilzaam bij allerlei vormen van huidproblemen die worden veroorzaakt door een tekort aan filaggrine. En ik kan het weten, want helaas heb ik zelf de genmutatie voor filaggrine, met bijbehorende huidproblemen. Sinds ik veel, echt veel (1 à 2 per dag) avocado’s ben gaan eten, zijn mijn huidproblemen langzaamaan verminderd. Inmiddels is er in mijn handen bijna niets meer te zien van een filaggrinetekort. Waar avocado al niet goed voor is!

Hoe zit dat dan met psoriasis? Bij psoriasis is meer aan de hand dan enkel een beschadigde huid. Psoriasis is immers een auto-immuunziekte, dus het immuunsysteem is in eerste instantie al lichaamseigen weefsel gaan aanvallen. Hoe een auto-immuunziekte precies ontstaat, lees je hier. In het geval van psoriasis is de huid het kwetsbaarste orgaan geweest, waardoor dit het meest vatbaar was voor de aanval van binnenuit door het immuunsysteem. Ook, en eigenlijk vooral, bij psoriasis geldt dat “viezer” beter is: mijdt alle zeepjes, schoonmaakmiddelen, crèmes en ook zoveel mogelijk water. Het verzamelen van viezigheid op de huid zorgt nou juist voor een fijne basis voor de huidbacteriën die je zo hard nodig hebt om je huid te beschermen tegen allerlei ellende.

Tot zover mijn pleidooi voor lekker vies. Overtuigd van het nut van vies? Laat je kinderen lekker spelen met zand, graven in de aarde, kroelen met huisdieren en doe vooral zelf lekker mee. Laat handen wassen eens achterwege en wees lief voor jullie huid door wat minder vaak te douchen. Wedden dat jullie daar niet ziek van worden ;-)?

Tot slot heb ik 7 praktische tips voor je, die er bij mij voor hebben gezorgd dat mijn huid zich enorm heeft verbeterd:

  1. Was, douche en badder minder vaak en gebruik uitsluitend indien hoogstnoodzakelijk natuurlijke, zoveel mogelijk zeepvrije douche- en bad producten.
  2. Maak gebruik van de genezende kracht van avocado: zet ze vaker op het menu (heb je meteen een hele dosis gezonde vetten èn een stapel vitaminen en mineralen te pakken) en heb je erge last van je huid, probeer dan eens een pakking of olie.
  3. Voeg paddestoelen toe aan je voeding. In paddenstoelen zit bètaglucaan en dat zorgt ervoor dat er stofjes worden geproduceerd die net als filaggrine een beschermende werking hebben.
  4. Overweeg bij een erg droge huid eens om GLA, Gamma-Linoleenzuur, als voedingssupplement in te zetten. Dit vetzuur komt voor in de celwanden van de huid en ondersteunt de vochtbalans en de elasticiteit ervan. Het is een omega 6-vetzuur. Het is verkrijgbaar als drinkolie, maar deze drinkolie laat zich ook prima op de huid aanbrengen, waar het zijn werk moet doen en veel directer werkt door smeren dan door het in te nemen. Vet goed idee!
  5. Graaf eens lekker in de zwarte aarde en laat de viezigheid goed in je handen trekken. Een moestuin is heel heilzaam :-)!
  6. Beweeg. De huid is een lymfisch systeem en is voor onderhoud afhankelijk van beweging: het lymfevatenstelsel maakt gebruik van de samentrekkingen van spieren voor het voortstuwen van het lymfevocht. Langdurig stilzitten zorgt ervoor dat de huid minder goed wordt onderhouden. Het werkt ook cellulitis in de hand, maar daarover een andere keer meer. Zorg dat je na ieder half uur zitten even opstaat en in beweging komt. Dat is niet alleen goed voor je huid, maar heeft nog veel meer gezondheidsvoordelen.
  7. Heb je erg veel last van je huid, dien dan eens een hitteprikkel toe om de productie van filaggrine te stimuleren. Warmte op de huid is de meest effectieve interventie om haar te versterken. Het gaat om een hitteprikkel van 40-41 graden: 5 minuten onder een douche van 40 graden, 5 minuten een infraroodlamp op je huid die zorgt voor een huidtemperatuur van 41 graden, een uurtje bikram-yoga…simpel maar heel effectief.

Hoe gaan jullie thuis om met hygiëne? Wat is je geleerd en hoe doe je het zelf? Hoe is het met jouw huid gesteld? Laat het weten in een reactie!

Aandacht voor doorgeschoten gewoonten, zoals in dit geval een te hoog niveau van hygiëne, is belangrijk bij het herstel van ziekten. Even terugblikken naar hoe het ooit was, hoe systemen toen werkten en waar “de mensheid” het gaandeweg anders is gaan doen, biedt inzicht in het ontstaan en oplossen van ziekten. In mijn coachingsprogramma BOOST! is het geven van dit inzicht en de daarop gebaseerde oplossing, specifiek toegepast op jouw situatie, een belangrijk onderdeel.

Van gedachten wisselen, meer weten? Laat het weten in een reactie!

Waarom granen, peulvruchten en nachtschades niet voor iedereen geschikt zijn

Zoals ik in het artikel “Bouwstoffen in je voeding: koolhydraten” beschreef, zijn niet alle plantensoorten voor iedereen geschikt om te eten. Enkele plantensoorten kunnen schade aanrichten in je darmen. Toch heeft niet iedereen die deze planten eet, er last van. Of en in welke mate je deze plantensoorten kunt verwerken, heeft onder meer te maken met de toestand van je darmen.

Granen
In granen (zoals tarwe, rogge, haver) zitten een paar venijnige stofjes: lectinen, saponinen en gliadine (beter bekend als gluten). Deze stoffen hebben als doel de plant (het graan dus) te beschermen tegen schadelijke invloeden van buitenaf. Ze zullen alles voor het voortbestaan van de plant. Als wij deze stoffen consumeren, zullen ze dus in ons lichaam hun werk gaan doen: ons aanvallen!

Lectinen doorboren de verbindingen tussen darmcellen (tight junctions) die normaliter gesloten zijn en alleen selectief stoffen doorlaten. Daardoor komen de lectinen in het lichaam terecht, waar ze de eigenschap hebben dat ze rode bloedlichaampjes laten samenklonteren, wat kan leiden tot verstopping van bloedvaten. Daarnaast kunnen door de ontstane openingen ook andere stoffen waarvan dat niet de bedoeling is, vrij het lichaam in. Daarop zal het immuunsysteem reageren: het zal aan de slag moeten om deze stofjes op te ruimen. Het immuunsysteem doet dat met behulp van een ontstekingsreactie. Voortdurende blootstelling aan stoffen die vrij het lichaam in kunnen doordat de darmbarrière niet goed werkt, heeft het gevolg dat er zich telkens ontstekingsreacties voordoen.

Saponinen (zeepstoffen) geven een soortgelijke reactie. Schadelijke saponinen maken de darm verhoogd doorlaatbaar door cellen op te blazen. Zo creëren ze doorgangen naar de rest van het lichaam, om daar verder te gaan met hun cel-vernietigende acties. Ook hier zal het immuunsysteem op reageren met ontstekingsreacties.

Gliadine (gluten) tot slot is een stofje dat zonuline produceert. Zonuline zet de eerder genoemde tight junctions open waardoor allerlei stoffen onbedoeldde darm kunnen passeren, met als gevolg weer een reactie van het  immuunsysteem.

Al deze stoffen dragen bij aan het ontstaan van een lekke darm en zoals je in mijn artikel over het immuunsysteem hebt kunnen lezen, is een lekke darm vaak een van de oorzaken van het ontstaan van chronische ziekten. Hoe meer van deze stofjes je consumeert, hoe groter de kans dat ze problemen gaan veroorzaken.

Een andere reden om granen te vermijden, is dat zij een hoge concentratie bevatten van enzymen die de spijsvertering remmen, waardoor verteringsproblemen kunnen ontstaan, en een hoge concentratie fytinezuur. Fytinezuur bevat fytaat, een stof die niet wordt verteerd in de darmen. Het consumeren van grote hoeveelheden fytinezuur kan darmirritaties veroorzaken.

Peulvruchten
Lectinen en saponinen komen ook, zij het in iets andere vorm, voor in peulvruchten (zoals bonen, erwten, pinda’s, soja).  Daarom kunnen ook deze leiden tot problemen in je darmen.

Nachtschades
Ook planten uit de nachtschade-familie zijn relatief rijk aan lectinen en saponinen. Nachtschades zijn ashwaganda, alle soorten paprika, alle soorten tomaten,  incabes, orinoco-appel, aubergine, zwarte nachtschade (een soort bes), gojibes, alle hete pepers, lulo (naranjilla), pepino (appelmeloen of meloenpeer) en alle soorten aardappelen (maar niet de zoete aardappel! Want dat is eigenlijk geen aardappel, maar een knol: bataat). In het algemeen geldt hier dat hoe rijper de vrucht is, hoe minder schadelijke stoffen ze bevat. Groene aardappelen en groene of gele paprika kunnen het beste vermeden worden. Vooral zongerijpte vruchten bevatten maar weinig van deze schadelijke stoffen. Alle reden om je tomaatjes voortaan lekker in eigen tuin te kweken!

Ervaar jij wel eens last van je darmen na het eten van granen, peulvruchten of nachtschades? Laat het weten in een reactie!

Oorzaken van chronische- en auto-immuunziekten (deel 2)

In het vorige artikel heb ik een aantal oorzaken besproken die bijdragen aan het ontstaan van ziekten. Een belangrijke andere oorzaak is gelegen in de darmen.

Lekke darm
Een belangrijke oorzaak voor die bijdraagt aan overactiviteit van het immuunsysteem ligt in de darmen. De darmen zijn opgebouwd uit slijmvliezen en epitheelcellen en vormen een barrière tussen de buitenwereld en de rest van je lichaam. Darmen kunnen voedingsstoffen doorlaten naar het lichaam. Dat gebeurt met behulp van zogenoemde tight junctions. Dit zijn minuscule poortjes tussen darmcellen die open en dicht kunnen. Normaliter zijn de poortjes gesloten en laten selectief voedingsstoffen door. Doordat de poortjes gesloten zijn, kunnen eventuele pathogenen het lichaam niet in, althans niet in grote hoeveelheden. De kleine hoeveelheid schadelijke beestjes dat meelift met de voedseldeeltjes die wèl worden doorgelaten, kunnen normaliter prima onschadelijk worden gemaakt door het aangeboren immuunsysteem dat direct achter de barrières altijd op wacht ligt om in te grijpen wanneer dat nodig is.

Het darmslijmvlies en de darmcellen worden gevoed en in stand gehouden door de darmbacteriën. Iedere mens heeft zijn eigen “print”, zijn eigen bevolking aan bacteriën. Deze bacteriën produceren voedingsstoffen voor de darmcellen en helpen zo de darmen gezond te houden. Er is een groot aantal omstandigheden van invloed op de samenstelling van onze darmbacteriën en daarmee op het in stand blijven van de slijmvlieslaag in de darmen. Allerlei microdeeltjes uit toevoegingen aan voedingsmiddelen, farmaceutische middelen, tandpasta, schadelijke voedingsmiddelen zoals als gluten, capsaïcine (uit peper), lectinen en saponinen, alcohol, antibiotica maar ook stress hebben tot gevolg dat de darmwand verslechtert.

Als de omstandigheden voor onze darmbacteriën verslechteren, heeft dat tot gevolg dat ze minder voedsel kunnen produceren voor de darmcellen, die daardoor minder goed worden onderhouden en minder goed in staat zijn om de tight junctions te reguleren. Het gevolg is dat de tight junctions te vaak open blijven staan of zelfs geheel verdwijnen en er allerlei ongewenste stoffen, nog onvoldoende afgebroken eiwitten uit de voeding en bacteriën ongehinderd het lichaam in kunnen stromen. We noemen deze situatie een “lekke darm”.

Als de darmwand te doorlaatbaar wordt, dan komen er meer ongewenste stoffen (pathogenen) het lichaam binnen dan de bedoeling is en teveel voor het aangeboren immuunsysteem om op te vangen. De ongewenste deeltjes die ontsnappen, zorgen elders in het lichaam (waar ze alsnog worden opgevangen) voor een ontstekingsreactie. Zo ontstaat een situatie van een laaggradige (dat wil zeggen, zonder koorts) ontsteking in het gehele lichaam. Als het aangeboren immuunsysteem de situatie niet meer kan opvangen, wordt het verworden immuunsysteem erbij ingeschakeld om de pathogenen te lijf te gaan. Het het immuunsysteem blijft continue actief tegen de continue stroom indringers: de laaggradige ontsteking wordt chronisch. Deze situatie kan lange tijd voortduren.

Maar zoals al eerder beschreven, wordt door deze voortdurende activiteit de kans groter dat het immuunsysteem foutjes gaat maken: dat het meer auto-anti-stoffen produceert en deze niet meer onschadelijk maakt.

Het ontstaan van een lekke darm gaat bij de ene persoon sneller dan bij de andere. Ook het ontwikkelen van symptomen (buikpijn, kramp, verteringsproblemen, gasvorming, opgezwollen darmen) gaat bij de een sneller dan bij de ander. Dat je er niets van merkt, wil helaas niet altijd zeggen dat er niets aan de hand is…

Dysbiose in de darm
Darmdysbiose is een situatie waarin de samenstelling van de darmbacteriën zodanig is verstoord, dat sommige bacteriesoorten te weinig aanwezig zijn en andere teveel. Of  een situatie waarin bacteriën zich op de verkeerde plek bevinden, bijvoorbeeld in de dunne darm in plaats van in de dikke darm. Dergelijke verstoringen van de darmflora hebben direct invloed op ons immuunsysteem. Dambacteriën ondersteunen het immuunsysteem bij de verdediging tegen pathogenen. De darmflora is immers een barrière met de buitenwereld, bedoeld om indringers tegen te houden.

Als de populatie darmbacteriën verstoord raakt en er onvoldoende goede en teveel slechte bacteriën groeien, wordt het immuunsysteem onvoldoende ondersteund vanuit de darmen. Bovendien wordt de kwaliteit van de darmflora hierdoor slechter, wat bijdraagt aan het ontstaan van een lekke darm. Een van de belangrijkste oorzaken van dysbiose in de darm is een te eenzijdig dieet, dat een te groot aandeel aan voedingsmiddelen bevat die schade veroorzaken en te weinig variatie in voedingsmiddelen. Een andere belangrijke oorzaak is het gebruik van antibiotica, die immers niet alleen schadelijke maar ook goede bacteriën doden en op die manier een verstoring in de flora kunnen veroorzaken.

Heb jij wel eens last van je darmen? Wat ervaar je dan? Laat het weten in een reactie!