Waarom granen, peulvruchten en nachtschades niet voor iedereen geschikt zijn

Zoals ik in het artikel “Bouwstoffen in je voeding: koolhydraten” beschreef, zijn niet alle plantensoorten voor iedereen geschikt om te eten. Enkele plantensoorten kunnen schade aanrichten in je darmen. Toch heeft niet iedereen die deze planten eet, er last van. Of en in welke mate je deze plantensoorten kunt verwerken, heeft onder meer te maken met de toestand van je darmen.

Granen
In granen (zoals tarwe, rogge, haver) zitten een paar venijnige stofjes: lectinen, saponinen en gliadine (beter bekend als gluten). Deze stoffen hebben als doel de plant (het graan dus) te beschermen tegen schadelijke invloeden van buitenaf. Ze zullen alles voor het voortbestaan van de plant. Als wij deze stoffen consumeren, zullen ze dus in ons lichaam hun werk gaan doen: ons aanvallen!

Lectinen doorboren de verbindingen tussen darmcellen (tight junctions) die normaliter gesloten zijn en alleen selectief stoffen doorlaten. Daardoor komen de lectinen in het lichaam terecht, waar ze de eigenschap hebben dat ze rode bloedlichaampjes laten samenklonteren, wat kan leiden tot verstopping van bloedvaten. Daarnaast kunnen door de ontstane openingen ook andere stoffen waarvan dat niet de bedoeling is, vrij het lichaam in. Daarop zal het immuunsysteem reageren: het zal aan de slag moeten om deze stofjes op te ruimen. Het immuunsysteem doet dat met behulp van een ontstekingsreactie. Voortdurende blootstelling aan stoffen die vrij het lichaam in kunnen doordat de darmbarrière niet goed werkt, heeft het gevolg dat er zich telkens ontstekingsreacties voordoen.

Saponinen (zeepstoffen) geven een soortgelijke reactie. Schadelijke saponinen maken de darm verhoogd doorlaatbaar door cellen op te blazen. Zo creëren ze doorgangen naar de rest van het lichaam, om daar verder te gaan met hun cel-vernietigende acties. Ook hier zal het immuunsysteem op reageren met ontstekingsreacties.

Gliadine (gluten) tot slot is een stofje dat zonuline produceert. Zonuline zet de eerder genoemde tight junctions open waardoor allerlei stoffen onbedoeldde darm kunnen passeren, met als gevolg weer een reactie van het  immuunsysteem.

Al deze stoffen dragen bij aan het ontstaan van een lekke darm en zoals je in mijn artikel over het immuunsysteem hebt kunnen lezen, is een lekke darm vaak een van de oorzaken van het ontstaan van chronische ziekten. Hoe meer van deze stofjes je consumeert, hoe groter de kans dat ze problemen gaan veroorzaken.

Een andere reden om granen te vermijden, is dat zij een hoge concentratie bevatten van enzymen die de spijsvertering remmen, waardoor verteringsproblemen kunnen ontstaan, en een hoge concentratie fytinezuur. Fytinezuur bevat fytaat, een stof die niet wordt verteerd in de darmen. Het consumeren van grote hoeveelheden fytinezuur kan darmirritaties veroorzaken.

Peulvruchten
Lectinen en saponinen komen ook, zij het in iets andere vorm, voor in peulvruchten (zoals bonen, erwten, pinda’s, soja).  Daarom kunnen ook deze leiden tot problemen in je darmen.

Nachtschades
Ook planten uit de nachtschade-familie zijn relatief rijk aan lectinen en saponinen. Nachtschades zijn ashwaganda, alle soorten paprika, alle soorten tomaten,  incabes, orinoco-appel, aubergine, zwarte nachtschade (een soort bes), gojibes, alle hete pepers, lulo (naranjilla), pepino (appelmeloen of meloenpeer) en alle soorten aardappelen (maar niet de zoete aardappel! Want dat is eigenlijk geen aardappel, maar een knol: bataat). In het algemeen geldt hier dat hoe rijper de vrucht is, hoe minder schadelijke stoffen ze bevat. Groene aardappelen en groene of gele paprika kunnen het beste vermeden worden. Vooral zongerijpte vruchten bevatten maar weinig van deze schadelijke stoffen. Alle reden om je tomaatjes voortaan lekker in eigen tuin te kweken!

Ervaar jij wel eens last van je darmen na het eten van granen, peulvruchten of nachtschades? Laat het weten in een reactie!

Oorzaken van chronische- en auto-immuunziekten (deel 2)

In het vorige artikel heb ik een aantal oorzaken besproken die bijdragen aan het ontstaan van ziekten. Een belangrijke andere oorzaak is gelegen in de darmen.

Lekke darm
Een belangrijke oorzaak voor die bijdraagt aan overactiviteit van het immuunsysteem ligt in de darmen. De darmen zijn opgebouwd uit slijmvliezen en epitheelcellen en vormen een barrière tussen de buitenwereld en de rest van je lichaam. Darmen kunnen voedingsstoffen doorlaten naar het lichaam. Dat gebeurt met behulp van zogenoemde tight junctions. Dit zijn minuscule poortjes tussen darmcellen die open en dicht kunnen. Normaliter zijn de poortjes gesloten en laten selectief voedingsstoffen door. Doordat de poortjes gesloten zijn, kunnen eventuele pathogenen het lichaam niet in, althans niet in grote hoeveelheden. De kleine hoeveelheid schadelijke beestjes dat meelift met de voedseldeeltjes die wèl worden doorgelaten, kunnen normaliter prima onschadelijk worden gemaakt door het aangeboren immuunsysteem dat direct achter de barrières altijd op wacht ligt om in te grijpen wanneer dat nodig is.

Het darmslijmvlies en de darmcellen worden gevoed en in stand gehouden door de darmbacteriën. Iedere mens heeft zijn eigen “print”, zijn eigen bevolking aan bacteriën. Deze bacteriën produceren voedingsstoffen voor de darmcellen en helpen zo de darmen gezond te houden. Er is een groot aantal omstandigheden van invloed op de samenstelling van onze darmbacteriën en daarmee op het in stand blijven van de slijmvlieslaag in de darmen. Allerlei microdeeltjes uit toevoegingen aan voedingsmiddelen, farmaceutische middelen, tandpasta, schadelijke voedingsmiddelen zoals als gluten, capsaïcine (uit peper), lectinen en saponinen, alcohol, antibiotica maar ook stress hebben tot gevolg dat de darmwand verslechtert.

Als de omstandigheden voor onze darmbacteriën verslechteren, heeft dat tot gevolg dat ze minder voedsel kunnen produceren voor de darmcellen, die daardoor minder goed worden onderhouden en minder goed in staat zijn om de tight junctions te reguleren. Het gevolg is dat de tight junctions te vaak open blijven staan of zelfs geheel verdwijnen en er allerlei ongewenste stoffen, nog onvoldoende afgebroken eiwitten uit de voeding en bacteriën ongehinderd het lichaam in kunnen stromen. We noemen deze situatie een “lekke darm”.

Als de darmwand te doorlaatbaar wordt, dan komen er meer ongewenste stoffen (pathogenen) het lichaam binnen dan de bedoeling is en teveel voor het aangeboren immuunsysteem om op te vangen. De ongewenste deeltjes die ontsnappen, zorgen elders in het lichaam (waar ze alsnog worden opgevangen) voor een ontstekingsreactie. Zo ontstaat een situatie van een laaggradige (dat wil zeggen, zonder koorts) ontsteking in het gehele lichaam. Als het aangeboren immuunsysteem de situatie niet meer kan opvangen, wordt het verworden immuunsysteem erbij ingeschakeld om de pathogenen te lijf te gaan. Het het immuunsysteem blijft continue actief tegen de continue stroom indringers: de laaggradige ontsteking wordt chronisch. Deze situatie kan lange tijd voortduren.

Maar zoals al eerder beschreven, wordt door deze voortdurende activiteit de kans groter dat het immuunsysteem foutjes gaat maken: dat het meer auto-anti-stoffen produceert en deze niet meer onschadelijk maakt.

Het ontstaan van een lekke darm gaat bij de ene persoon sneller dan bij de andere. Ook het ontwikkelen van symptomen (buikpijn, kramp, verteringsproblemen, gasvorming, opgezwollen darmen) gaat bij de een sneller dan bij de ander. Dat je er niets van merkt, wil helaas niet altijd zeggen dat er niets aan de hand is…

Dysbiose in de darm
Darmdysbiose is een situatie waarin de samenstelling van de darmbacteriën zodanig is verstoord, dat sommige bacteriesoorten te weinig aanwezig zijn en andere teveel. Of  een situatie waarin bacteriën zich op de verkeerde plek bevinden, bijvoorbeeld in de dunne darm in plaats van in de dikke darm. Dergelijke verstoringen van de darmflora hebben direct invloed op ons immuunsysteem. Dambacteriën ondersteunen het immuunsysteem bij de verdediging tegen pathogenen. De darmflora is immers een barrière met de buitenwereld, bedoeld om indringers tegen te houden.

Als de populatie darmbacteriën verstoord raakt en er onvoldoende goede en teveel slechte bacteriën groeien, wordt het immuunsysteem onvoldoende ondersteund vanuit de darmen. Bovendien wordt de kwaliteit van de darmflora hierdoor slechter, wat bijdraagt aan het ontstaan van een lekke darm. Een van de belangrijkste oorzaken van dysbiose in de darm is een te eenzijdig dieet, dat een te groot aandeel aan voedingsmiddelen bevat die schade veroorzaken en te weinig variatie in voedingsmiddelen. Een andere belangrijke oorzaak is het gebruik van antibiotica, die immers niet alleen schadelijke maar ook goede bacteriën doden en op die manier een verstoring in de flora kunnen veroorzaken.

Heb jij wel eens last van je darmen? Wat ervaar je dan? Laat het weten in een reactie!