Ik wil lekker vies!

“Ik wil lekker vies!” roept de Kleine Prinses in het gelijknamige boek van Tony Ross. Ook Pip, het beste vriendinnetje van Woezel, houdt wel van “lekker vies”, getuige het gelijknamige verhaaltje. En laten we Annie M.G. Schmidt’s Floddertje niet vergeten :-). Wat is dat toch met kinderen en viezigheid? Met grote mensen en hun afkeer ervan? Word je werkelijk ziek van vies? Of zou een beetje vies misschien wel eens goed kunnen zijn voor onze gezondheid? Zou je ziek kunnen worden van te vaak je handen wassen?

Ziekte is de reactie van het immuunsysteem op een binnengedrongen pathogeen (ziekteverwekker). De ontwikkeling van het immuunsysteem van een kind begint bij de geboorte. De eerste bacterieprint die het tijdens de geboorte van de moeder meekrijgt, is daarvoor de basis. Het immuunsysteem leert daarna gaandeweg welke bacteriën goed voor ons zijn (vrienden) en welke slecht (vijanden). Misschien verbaast het je dat er zoiets bestaat als “goede bacteriën”. Goede bacteriën zijn bacteriën die van oudsher al ons lichaam ondersteunen, waar we als het ware vreedzaam mee samenleven. Denk maar eens aan je darmen: in de dikke darm bevinden zich miljarden bacteriën die een rol spelen bij de vertering van ons voedsel en de aanmaak van vitaminen. Wij hebben deze bacteriën hard nodig, en zij ons. Hetzelfde geldt voor de huid. Ook onze huid zit vol met vriendelijke bacteriën die haar beschermen en helpen te onderhouden. Bacteriën zijn dus niet uitsluitend ziekmakers. Een aantal bacterien is dat natuurlijk wel – denk aan bijvoorbeeld salmonella of legionella.

Ons immuunsysteem moet leren welke bacteriën goed zijn en welke slecht; wanneer het zich rustig moet houden en wanneer het aan moet slaan. Daar is wel een belangrijke voorwaarde voor nodig: er moet wel daadwerkelijk contact plaatsvinden met heel veel verschillende bacteriën. Bij afwezigheid van bacteriën valt er immers niets te leren. Het feit dat kinderen overal aanzitten en alles in hun mond stoppen, zou dus wel eens een belangrijke functie kunnen hebben: de ontwikkeling van het immuunsysteem. We zijn geneigd om telkens wanneer een dreumes iets in zijn mond stopt te roepen: “Bah, vies! Daar word je ziek van!” Maar is dat wel zo? Of legt deze reflex misschien juist de basis voor een goed werkend immuunsysteem?

Het probleem anno nu is eerder dat we te hygiënisch zijn dan te vies. Door onze kinderen verre van beestjes te houden en ze voortdurend te lijf te gaan met desinfecterende zeep, ontneem je het immuunsysteem de gelegenheid te leren van alles wat zich aandient. Het immuunsysteem leert op die manier geen vijanden kennen, maar ook geen vrienden. Het leert niet hoe het zou behoren te reageren op vijanden: met een aanval. En niet hoe het zou behoren te reageren op vrienden: met een warm onthaal. En als het niets leert in onze kinderjaren, waarin ook ons immuunsysteem nog het meest adaptief is, hoe weet het dan op latere leeftijd wat het moet doen? Geen wonder dat dat fouten, en daarmee het ontstaan van chronische- en auto-immuunziekten, in de hand werkt…

De overdreven aandacht voor hygiëne begint al vlak na de geboorte. Werd jouw pasgeborene niet ook zo snel mogelijk in bad gedaan? Bij mij was dat bij twee van de drie helaas wel het geval: voordat we het ziekenhuis verlieten was er gebadderd. En bij een daarvan hoefde ik niet eens een nacht te blijven…had ik geweten wat ik nu weet, dan had ik daar zeker een stokje voor gestoken. Maar goed, eerlijk is eerlijk: heel fotogeniek is het meestal niet, een ongewassen net geboren baby. Functioneel en gezond is het wèl. Tijdens een natuurlijke geboorte komt een baby voor het eerst en als eerste in aanraking met natuurlijke flora (bacteriestammen) van de moeder. Tot die tijd was de baby steriel. De eerste bacterieprint die de baby meekrijgt, dient als basis voor de opbouw van zijn eigen unieke print. Je kunt je vast voorstellen dat op deze manier de flora van de moeder van invloed kan zijn op de latere gezondheid van het kind.

De flora die het kind van de moeder krijgt, gedijt in de zure omstandigheden van de barrières als huid en de darmen, zodat deze zich goed kan koloniseren. Dat koloniseren is nodig om de print tot volledige ontwikkeling te laten komen en goede bescherming van de barrières te kunnen bieden. De huid is een belangrijke barrière met de buitenwereld. De barrière wordt gevormd door huidcellen en huidflora (vergelijkbaar met de darmen, waar de barrière wordt gevormd door darmcellen en darmflora). Verstoor je de eerste kolonisatie van de huidflora door het wegspoelen van de bacteriën met water, of nog erger, met zeep (zeep zorgt juist voor veel te basische omstandigheden waarin de huidflora niet kan overleven), dan mist je baby de natuurlijke bescherming van de eerste bacterieprint. Dat geeft niet alleen een grotere kans op het ontstaan van huidproblemen, maar ook op ongewenste indringers die via de niet-intacte (want: deels weggewassen) barrière van de huid ons lichaam kunnen binnendringen, met noodzakelijke immuunactivatie tot gevolg. Hetzelfde principe gaat op bij ontwikkeling en verstoring van de darmflora, maar daarover een andere keer meer.

Het beste is om een baby gedurende de eerste week na de geboorte lekker vies te laten zijn: om de huidflora zich zo optimaal mogelijk te laten ontwikkelen kan je je kleine newborn maar beter niet badderen. En ja, dat gaat in tegen alles wat je als kersverse mama wordt geleerd: iedere ochtend je kindje badderen of toch op zijn minst wassen. Maar vraag je eens af: waar wordt zo’n wurm nou precies vies van? Z’n billetjes – ja, natuurlijk. Maar zo lang de inhoud van de luier netjes binnen de randen blijft, is er geen reden om het tere huidje dagelijks bloot te stellen aan water en zeep. En die billetjes? Die worden met een zachte doek en warm water ook prima schoon, daar heb je echt geen babydoekjes (met zeep- en allerlei andere overbodige stoffen) bij nodig.

Veel huidproblemen bij grotere kinderen en volwassenen komen eveneens voort uit te schoon willen zijn. Eigenlijk werkt dat hetzelfde als bij pasgeborenen: door telkens je huid te reinigen met zeep (en het allerergste: desinfecterende (= bacterievernietigende) zeep), vernietig je de beschermende huidflora. De desinfecterende stoffen in de zeep maken namelijk geen onderscheid tussen goede en slechte bacteriën, net zo min als antibiotica in je darmen enkel de slechte beestjes vernietigen. Met de slechteriken, spoel je ook de goedzakken weg… Was je je huid keer op keer met zeep, dan krijgen door verminderde aanwezigheid van goede bacteriën, de schadelijke bacterien meer kans om te overleven op de huid. Zie het als een evenwicht: als er een heleboel goeien zijn en een paar slechten, dan is er niets aan de hand. Als echter de slechten in de meerderheid komen, dan zijn de rapen gaar. De flora op de huid raakt uit balans, je krijgt huidproblemen, de barrière is niet meer gesloten en de slechteriken dringen je lichaam binnen.

Overigens zeg ik niet dat je je kind nooit meer moet wassen. Dat zou ook wat zijn. Natuurlijk is het nodig om je kind (of jezelf ;-)) af en toe eens onder de douche te zetten, maar dagelijks in bad met badschuim doet uiteindelijk meer kwaad dan goed. Om van de hele dag door handen wassen met desinfecterende zeep nog maar niet te spreken.

Vaak hangen huidproblemen samen met een tekort aan filaggrine. Filaggrine is een eiwit in de huid. Als hiervan voldoende aanwezig is in de slijmhuid, dan is deze goed afgesloten en in tact en biedt een goede, zuurstofarme omgeving voor onze huidbacteriën. Genoeg filaggrine betekent dus een goede voedingsbodem voor de huidflora en daarmee een goede bescherming tegen slechte bacteriën. Heb je een tekort aan filaggrine, dan ontstaat craquelé: hele kleine scheurtjes en vouwen in de huid. De huid wordt droog en schilferig, er is meer zuurstof aanwezig in de huid en daarmee ontstaat gevoeligheid voor overgroei van schadelijke bacteriën zoals de staphilococcus aureus. Bij sommige kinderen is door allerlei huidproblemen al duidelijk dat ze een filaggrinetekort hebben, maar vaak openbaart zich dit pas rond het 40e levensjaar, na een half leven van bloodstelling aan voor de huid schadelijke stoffen. Je kunt dus veel ellende voorkomen door al vroeg in het leven te letten op blootstelling aan zeep, water en andere stoffen die de huidflora verstoren.

Kijk maar eens in je handen. Zie je dat deze vol kleine lijntjes en vouwen zitten? Dan heb je waarschijnlijk een filaggrinetekort. Dan kan zijn ontstaan door een tekort aan eiwitten in de huid, maar ook door een genmutatie die zorgt voor een verminderde aanmaak van filaggrine. Over filaggrine en de invloed ervan op de huid kan ik eindeloos lang uitweiden, maar dat bewaar ik voor een andere keer. Wel handig om te weten: in avocado zit het stofje perseose, dat de aanmaak van filaggrine stimuleert. Avocado eten (veel!), smeren met pure avocado-olie en zelfs pakkingen van geprakte avocado zijn ontzettend heilzaam bij allerlei vormen van huidproblemen die worden veroorzaakt door een tekort aan filaggrine. En ik kan het weten, want helaas heb ik zelf de genmutatie voor filaggrine, met bijbehorende huidproblemen. Sinds ik veel, echt veel (1 à 2 per dag) avocado’s ben gaan eten, zijn mijn huidproblemen langzaamaan verminderd. Inmiddels is er in mijn handen bijna niets meer te zien van een filaggrinetekort. Waar avocado al niet goed voor is!

Hoe zit dat dan met psoriasis? Bij psoriasis is meer aan de hand dan enkel een beschadigde huid. Psoriasis is immers een auto-immuunziekte, dus het immuunsysteem is in eerste instantie al lichaamseigen weefsel gaan aanvallen. Hoe een auto-immuunziekte precies ontstaat, lees je hier. In het geval van psoriasis is de huid het kwetsbaarste orgaan geweest, waardoor dit het meest vatbaar was voor de aanval van binnenuit door het immuunsysteem. Ook, en eigenlijk vooral, bij psoriasis geldt dat “viezer” beter is: mijdt alle zeepjes, schoonmaakmiddelen, crèmes en ook zoveel mogelijk water. Het verzamelen van viezigheid op de huid zorgt nou juist voor een fijne basis voor de huidbacteriën die je zo hard nodig hebt om je huid te beschermen tegen allerlei ellende.

Tot zover mijn pleidooi voor lekker vies. Overtuigd van het nut van vies? Laat je kinderen lekker spelen met zand, graven in de aarde, kroelen met huisdieren en doe vooral zelf lekker mee. Laat handen wassen eens achterwege en wees lief voor jullie huid door wat minder vaak te douchen. Wedden dat jullie daar niet ziek van worden ;-)?

Tot slot heb ik 7 praktische tips voor je, die er bij mij voor hebben gezorgd dat mijn huid zich enorm heeft verbeterd:

  1. Was, douche en badder minder vaak en gebruik uitsluitend indien hoogstnoodzakelijk natuurlijke, zoveel mogelijk zeepvrije douche- en bad producten.
  2. Maak gebruik van de genezende kracht van avocado: zet ze vaker op het menu (heb je meteen een hele dosis gezonde vetten èn een stapel vitaminen en mineralen te pakken) en heb je erge last van je huid, probeer dan eens een pakking of olie.
  3. Voeg paddestoelen toe aan je voeding. In paddenstoelen zit bètaglucaan en dat zorgt ervoor dat er stofjes worden geproduceerd die net als filaggrine een beschermende werking hebben.
  4. Overweeg bij een erg droge huid eens om GLA, Gamma-Linoleenzuur, als voedingssupplement in te zetten. Dit vetzuur komt voor in de celwanden van de huid en ondersteunt de vochtbalans en de elasticiteit ervan. Het is een omega 6-vetzuur. Het is verkrijgbaar als drinkolie, maar deze drinkolie laat zich ook prima op de huid aanbrengen, waar het zijn werk moet doen en veel directer werkt door smeren dan door het in te nemen. Vet goed idee!
  5. Graaf eens lekker in de zwarte aarde en laat de viezigheid goed in je handen trekken. Een moestuin is heel heilzaam :-)!
  6. Beweeg. De huid is een lymfisch systeem en is voor onderhoud afhankelijk van beweging: het lymfevatenstelsel maakt gebruik van de samentrekkingen van spieren voor het voortstuwen van het lymfevocht. Langdurig stilzitten zorgt ervoor dat de huid minder goed wordt onderhouden. Het werkt ook cellulitis in de hand, maar daarover een andere keer meer. Zorg dat je na ieder half uur zitten even opstaat en in beweging komt. Dat is niet alleen goed voor je huid, maar heeft nog veel meer gezondheidsvoordelen.
  7. Heb je erg veel last van je huid, dien dan eens een hitteprikkel toe om de productie van filaggrine te stimuleren. Warmte op de huid is de meest effectieve interventie om haar te versterken. Het gaat om een hitteprikkel van 40-41 graden: 5 minuten onder een douche van 40 graden, 5 minuten een infraroodlamp op je huid die zorgt voor een huidtemperatuur van 41 graden, een uurtje bikram-yoga…simpel maar heel effectief.

Hoe gaan jullie thuis om met hygiëne? Wat is je geleerd en hoe doe je het zelf? Hoe is het met jouw huid gesteld? Laat het weten in een reactie!

Aandacht voor doorgeschoten gewoonten, zoals in dit geval een te hoog niveau van hygiëne, is belangrijk bij het herstel van ziekten. Even terugblikken naar hoe het ooit was, hoe systemen toen werkten en waar “de mensheid” het gaandeweg anders is gaan doen, biedt inzicht in het ontstaan en oplossen van ziekten. In mijn coachingsprogramma BOOST! is het geven van dit inzicht en de daarop gebaseerde oplossing, specifiek toegepast op jouw situatie, een belangrijk onderdeel.

Van gedachten wisselen, meer weten? Laat het weten in een reactie!