Ik wil lekker vies!

“Ik wil lekker vies!” roept de Kleine Prinses in het gelijknamige boek van Tony Ross. Ook Pip, het beste vriendinnetje van Woezel, houdt wel van “lekker vies”, getuige het gelijknamige verhaaltje. En laten we Annie M.G. Schmidt’s Floddertje niet vergeten :-). Wat is dat toch met kinderen en viezigheid? Met grote mensen en hun afkeer ervan? Word je werkelijk ziek van vies? Of zou een beetje vies misschien wel eens goed kunnen zijn voor onze gezondheid? Zou je ziek kunnen worden van te vaak je handen wassen?

Ziekte is de reactie van het immuunsysteem op een binnengedrongen pathogeen (ziekteverwekker). De ontwikkeling van het immuunsysteem van een kind begint bij de geboorte. De eerste bacterieprint die het tijdens de geboorte van de moeder meekrijgt, is daarvoor de basis. Het immuunsysteem leert daarna gaandeweg welke bacteriën goed voor ons zijn (vrienden) en welke slecht (vijanden). Misschien verbaast het je dat er zoiets bestaat als “goede bacteriën”. Goede bacteriën zijn bacteriën die van oudsher al ons lichaam ondersteunen, waar we als het ware vreedzaam mee samenleven. Denk maar eens aan je darmen: in de dikke darm bevinden zich miljarden bacteriën die een rol spelen bij de vertering van ons voedsel en de aanmaak van vitaminen. Wij hebben deze bacteriën hard nodig, en zij ons. Hetzelfde geldt voor de huid. Ook onze huid zit vol met vriendelijke bacteriën die haar beschermen en helpen te onderhouden. Bacteriën zijn dus niet uitsluitend ziekmakers. Een aantal bacterien is dat natuurlijk wel – denk aan bijvoorbeeld salmonella of legionella.

Ons immuunsysteem moet leren welke bacteriën goed zijn en welke slecht; wanneer het zich rustig moet houden en wanneer het aan moet slaan. Daar is wel een belangrijke voorwaarde voor nodig: er moet wel daadwerkelijk contact plaatsvinden met heel veel verschillende bacteriën. Bij afwezigheid van bacteriën valt er immers niets te leren. Het feit dat kinderen overal aanzitten en alles in hun mond stoppen, zou dus wel eens een belangrijke functie kunnen hebben: de ontwikkeling van het immuunsysteem. We zijn geneigd om telkens wanneer een dreumes iets in zijn mond stopt te roepen: “Bah, vies! Daar word je ziek van!” Maar is dat wel zo? Of legt deze reflex misschien juist de basis voor een goed werkend immuunsysteem?

Het probleem anno nu is eerder dat we te hygiënisch zijn dan te vies. Door onze kinderen verre van beestjes te houden en ze voortdurend te lijf te gaan met desinfecterende zeep, ontneem je het immuunsysteem de gelegenheid te leren van alles wat zich aandient. Het immuunsysteem leert op die manier geen vijanden kennen, maar ook geen vrienden. Het leert niet hoe het zou behoren te reageren op vijanden: met een aanval. En niet hoe het zou behoren te reageren op vrienden: met een warm onthaal. En als het niets leert in onze kinderjaren, waarin ook ons immuunsysteem nog het meest adaptief is, hoe weet het dan op latere leeftijd wat het moet doen? Geen wonder dat dat fouten, en daarmee het ontstaan van chronische- en auto-immuunziekten, in de hand werkt…

De overdreven aandacht voor hygiëne begint al vlak na de geboorte. Werd jouw pasgeborene niet ook zo snel mogelijk in bad gedaan? Bij mij was dat bij twee van de drie helaas wel het geval: voordat we het ziekenhuis verlieten was er gebadderd. En bij een daarvan hoefde ik niet eens een nacht te blijven…had ik geweten wat ik nu weet, dan had ik daar zeker een stokje voor gestoken. Maar goed, eerlijk is eerlijk: heel fotogeniek is het meestal niet, een ongewassen net geboren baby. Functioneel en gezond is het wèl. Tijdens een natuurlijke geboorte komt een baby voor het eerst en als eerste in aanraking met natuurlijke flora (bacteriestammen) van de moeder. Tot die tijd was de baby steriel. De eerste bacterieprint die de baby meekrijgt, dient als basis voor de opbouw van zijn eigen unieke print. Je kunt je vast voorstellen dat op deze manier de flora van de moeder van invloed kan zijn op de latere gezondheid van het kind.

De flora die het kind van de moeder krijgt, gedijt in de zure omstandigheden van de barrières als huid en de darmen, zodat deze zich goed kan koloniseren. Dat koloniseren is nodig om de print tot volledige ontwikkeling te laten komen en goede bescherming van de barrières te kunnen bieden. De huid is een belangrijke barrière met de buitenwereld. De barrière wordt gevormd door huidcellen en huidflora (vergelijkbaar met de darmen, waar de barrière wordt gevormd door darmcellen en darmflora). Verstoor je de eerste kolonisatie van de huidflora door het wegspoelen van de bacteriën met water, of nog erger, met zeep (zeep zorgt juist voor veel te basische omstandigheden waarin de huidflora niet kan overleven), dan mist je baby de natuurlijke bescherming van de eerste bacterieprint. Dat geeft niet alleen een grotere kans op het ontstaan van huidproblemen, maar ook op ongewenste indringers die via de niet-intacte (want: deels weggewassen) barrière van de huid ons lichaam kunnen binnendringen, met noodzakelijke immuunactivatie tot gevolg. Hetzelfde principe gaat op bij ontwikkeling en verstoring van de darmflora, maar daarover een andere keer meer.

Het beste is om een baby gedurende de eerste week na de geboorte lekker vies te laten zijn: om de huidflora zich zo optimaal mogelijk te laten ontwikkelen kan je je kleine newborn maar beter niet badderen. En ja, dat gaat in tegen alles wat je als kersverse mama wordt geleerd: iedere ochtend je kindje badderen of toch op zijn minst wassen. Maar vraag je eens af: waar wordt zo’n wurm nou precies vies van? Z’n billetjes – ja, natuurlijk. Maar zo lang de inhoud van de luier netjes binnen de randen blijft, is er geen reden om het tere huidje dagelijks bloot te stellen aan water en zeep. En die billetjes? Die worden met een zachte doek en warm water ook prima schoon, daar heb je echt geen babydoekjes (met zeep- en allerlei andere overbodige stoffen) bij nodig.

Veel huidproblemen bij grotere kinderen en volwassenen komen eveneens voort uit te schoon willen zijn. Eigenlijk werkt dat hetzelfde als bij pasgeborenen: door telkens je huid te reinigen met zeep (en het allerergste: desinfecterende (= bacterievernietigende) zeep), vernietig je de beschermende huidflora. De desinfecterende stoffen in de zeep maken namelijk geen onderscheid tussen goede en slechte bacteriën, net zo min als antibiotica in je darmen enkel de slechte beestjes vernietigen. Met de slechteriken, spoel je ook de goedzakken weg… Was je je huid keer op keer met zeep, dan krijgen door verminderde aanwezigheid van goede bacteriën, de schadelijke bacterien meer kans om te overleven op de huid. Zie het als een evenwicht: als er een heleboel goeien zijn en een paar slechten, dan is er niets aan de hand. Als echter de slechten in de meerderheid komen, dan zijn de rapen gaar. De flora op de huid raakt uit balans, je krijgt huidproblemen, de barrière is niet meer gesloten en de slechteriken dringen je lichaam binnen.

Overigens zeg ik niet dat je je kind nooit meer moet wassen. Dat zou ook wat zijn. Natuurlijk is het nodig om je kind (of jezelf ;-)) af en toe eens onder de douche te zetten, maar dagelijks in bad met badschuim doet uiteindelijk meer kwaad dan goed. Om van de hele dag door handen wassen met desinfecterende zeep nog maar niet te spreken.

Vaak hangen huidproblemen samen met een tekort aan filaggrine. Filaggrine is een eiwit in de huid. Als hiervan voldoende aanwezig is in de slijmhuid, dan is deze goed afgesloten en in tact en biedt een goede, zuurstofarme omgeving voor onze huidbacteriën. Genoeg filaggrine betekent dus een goede voedingsbodem voor de huidflora en daarmee een goede bescherming tegen slechte bacteriën. Heb je een tekort aan filaggrine, dan ontstaat craquelé: hele kleine scheurtjes en vouwen in de huid. De huid wordt droog en schilferig, er is meer zuurstof aanwezig in de huid en daarmee ontstaat gevoeligheid voor overgroei van schadelijke bacteriën zoals de staphilococcus aureus. Bij sommige kinderen is door allerlei huidproblemen al duidelijk dat ze een filaggrinetekort hebben, maar vaak openbaart zich dit pas rond het 40e levensjaar, na een half leven van bloodstelling aan voor de huid schadelijke stoffen. Je kunt dus veel ellende voorkomen door al vroeg in het leven te letten op blootstelling aan zeep, water en andere stoffen die de huidflora verstoren.

Kijk maar eens in je handen. Zie je dat deze vol kleine lijntjes en vouwen zitten? Dan heb je waarschijnlijk een filaggrinetekort. Dan kan zijn ontstaan door een tekort aan eiwitten in de huid, maar ook door een genmutatie die zorgt voor een verminderde aanmaak van filaggrine. Over filaggrine en de invloed ervan op de huid kan ik eindeloos lang uitweiden, maar dat bewaar ik voor een andere keer. Wel handig om te weten: in avocado zit het stofje perseose, dat de aanmaak van filaggrine stimuleert. Avocado eten (veel!), smeren met pure avocado-olie en zelfs pakkingen van geprakte avocado zijn ontzettend heilzaam bij allerlei vormen van huidproblemen die worden veroorzaakt door een tekort aan filaggrine. En ik kan het weten, want helaas heb ik zelf de genmutatie voor filaggrine, met bijbehorende huidproblemen. Sinds ik veel, echt veel (1 à 2 per dag) avocado’s ben gaan eten, zijn mijn huidproblemen langzaamaan verminderd. Inmiddels is er in mijn handen bijna niets meer te zien van een filaggrinetekort. Waar avocado al niet goed voor is!

Hoe zit dat dan met psoriasis? Bij psoriasis is meer aan de hand dan enkel een beschadigde huid. Psoriasis is immers een auto-immuunziekte, dus het immuunsysteem is in eerste instantie al lichaamseigen weefsel gaan aanvallen. Hoe een auto-immuunziekte precies ontstaat, lees je hier. In het geval van psoriasis is de huid het kwetsbaarste orgaan geweest, waardoor dit het meest vatbaar was voor de aanval van binnenuit door het immuunsysteem. Ook, en eigenlijk vooral, bij psoriasis geldt dat “viezer” beter is: mijdt alle zeepjes, schoonmaakmiddelen, crèmes en ook zoveel mogelijk water. Het verzamelen van viezigheid op de huid zorgt nou juist voor een fijne basis voor de huidbacteriën die je zo hard nodig hebt om je huid te beschermen tegen allerlei ellende.

Tot zover mijn pleidooi voor lekker vies. Overtuigd van het nut van vies? Laat je kinderen lekker spelen met zand, graven in de aarde, kroelen met huisdieren en doe vooral zelf lekker mee. Laat handen wassen eens achterwege en wees lief voor jullie huid door wat minder vaak te douchen. Wedden dat jullie daar niet ziek van worden ;-)?

Tot slot heb ik 7 praktische tips voor je, die er bij mij voor hebben gezorgd dat mijn huid zich enorm heeft verbeterd:

  1. Was, douche en badder minder vaak en gebruik uitsluitend indien hoogstnoodzakelijk natuurlijke, zoveel mogelijk zeepvrije douche- en bad producten.
  2. Maak gebruik van de genezende kracht van avocado: zet ze vaker op het menu (heb je meteen een hele dosis gezonde vetten èn een stapel vitaminen en mineralen te pakken) en heb je erge last van je huid, probeer dan eens een pakking of olie.
  3. Voeg paddestoelen toe aan je voeding. In paddenstoelen zit bètaglucaan en dat zorgt ervoor dat er stofjes worden geproduceerd die net als filaggrine een beschermende werking hebben.
  4. Overweeg bij een erg droge huid eens om GLA, Gamma-Linoleenzuur, als voedingssupplement in te zetten. Dit vetzuur komt voor in de celwanden van de huid en ondersteunt de vochtbalans en de elasticiteit ervan. Het is een omega 6-vetzuur. Het is verkrijgbaar als drinkolie, maar deze drinkolie laat zich ook prima op de huid aanbrengen, waar het zijn werk moet doen en veel directer werkt door smeren dan door het in te nemen. Vet goed idee!
  5. Graaf eens lekker in de zwarte aarde en laat de viezigheid goed in je handen trekken. Een moestuin is heel heilzaam :-)!
  6. Beweeg. De huid is een lymfisch systeem en is voor onderhoud afhankelijk van beweging: het lymfevatenstelsel maakt gebruik van de samentrekkingen van spieren voor het voortstuwen van het lymfevocht. Langdurig stilzitten zorgt ervoor dat de huid minder goed wordt onderhouden. Het werkt ook cellulitis in de hand, maar daarover een andere keer meer. Zorg dat je na ieder half uur zitten even opstaat en in beweging komt. Dat is niet alleen goed voor je huid, maar heeft nog veel meer gezondheidsvoordelen.
  7. Heb je erg veel last van je huid, dien dan eens een hitteprikkel toe om de productie van filaggrine te stimuleren. Warmte op de huid is de meest effectieve interventie om haar te versterken. Het gaat om een hitteprikkel van 40-41 graden: 5 minuten onder een douche van 40 graden, 5 minuten een infraroodlamp op je huid die zorgt voor een huidtemperatuur van 41 graden, een uurtje bikram-yoga…simpel maar heel effectief.

Hoe gaan jullie thuis om met hygiëne? Wat is je geleerd en hoe doe je het zelf? Hoe is het met jouw huid gesteld? Laat het weten in een reactie!

Aandacht voor doorgeschoten gewoonten, zoals in dit geval een te hoog niveau van hygiëne, is belangrijk bij het herstel van ziekten. Even terugblikken naar hoe het ooit was, hoe systemen toen werkten en waar “de mensheid” het gaandeweg anders is gaan doen, biedt inzicht in het ontstaan en oplossen van ziekten. In mijn coachingsprogramma BOOST! is het geven van dit inzicht en de daarop gebaseerde oplossing, specifiek toegepast op jouw situatie, een belangrijk onderdeel.

Van gedachten wisselen, meer weten? Laat het weten in een reactie!

Chronische ziekten: de oplossing

Heb je een chronische ziekte, dan is de kans groot dat je al talloze artsen bent af gelopen. Wellicht gebruik je medicijnen, of heb je te horen gekregen dat je maar met je ziekte moet leren leven. De reguliere geneeskunde heeft geen oplossing voor chronische ziekten.

Reguliere geneeskunde is gericht op het bestrijden van de symptomen. Medicijnen, zoals pijnstillers of ontstekingsremmers, zijn effectief in het bestrijden van symptomen als pijn en ontstekingen. Ze onderdrukken de werking van het immuunsysteem. Hierdoor heb je enerzijds minder last van je ziekte, maar loop je anderzijds meer kans op andere ziekten. Het onderdrukte immuunsysteem reageert niet meer adequaat op aanvallen van buitenaf, waardoor infecties meer kans hebben. Je loopt het risico dat je bijvoorbeeld vaker antibiotica nodig hebt.

Behandeling door een regulier arts kan absoluut (tijdelijk) nodig zijn om grip te krijgen op de ziekte, maar het gebruiken van medicijnen om de symptomen onder controle te houden, is meestal niet de oplossing. Zolang alleen de symptomen worden onderdrukt, wordt de onderliggende oorzaak van je chronische ziekte niet wordt opgelost.

Bij auto-immuunziekten loop je door onderdrukking van het immuunsysteem met medicijnen de kans om nieuwe auto-immuunreacties te ontwikkelen: we zien vaak dat auto-immuunziekten zich in de loop van de tijd gaan stapelen.

De PNI-aanpak
De PNI, Psycho-Neuro-Immunologie, is de wetenschap die zich bezighoudt met de invloed van emoties (psycho) en het zenuwstelsel (neuro) op het immuunsysteem. Elke ziekte begint bij een falend immuunsysteem en de oorzaak daarvan ligt in het zenuwstelsel en/of de psyche. Binnen de PNI wordt op een andere manier gekeken naar ziekten. In plaats van symptomen te bestrijden, wordt gezocht naar de oorzaak van de ziekte en de oplossing daarvan. Een van de middelen die daarbij wordt ingezet is het aanpassen van voedings- en leefstijl, omdat deze een grote rol spelen bij het ontstaan van auto-immuunziekten.

Ik ga met jou op zoek naar die oorzaak en pak de bron van het probleem aan, in plaats van de symptomen te bestrijden. Naast voeding en supplementen, spelen ook beweging, bioritme (slaap!), ontspanning en het reguleren van emoties een belangrijke rol bij het oplossen van ziekte. Deze dingen zijn allemaal met elkaar vervlochten. Wil je je ziekte echt oplossen, dan zul je aan alle aspecten moeten werken. Natuurlijk kan je vooruitgang boeken door te werken aan één of enkele aspecten, maar het geheel samenpakken levert het beste resultaat.

Hoe ziet zo’n PNI-aanpak er uit? Allereerst besteed ik ruim aandacht aan voeding en suppletie. Wat doet voeding met je lichaam? Wat eet je en hoe vaak? Wat drink je en wanneer? Heeft je lichaam extra ondersteuning in de vorm van suppletie nodig?

Daarnaast kijk ik naar bioritme. Het bioritme speelt een sleutelrol in de werking van het immuunsysteem, omdat dit invloed heeft op onder meer de productie van cortisol. In je slaap vinden talrijke herstelprocessen plaats. Daarom is het van groot belang om ervoor te zorgen dat je voldoende lang en diep slaapt.

Ook beweging is essentieel. Niet of onvoldoende bewegen heeft een zeer ongunstige invloed op het ontstaan van ziekten. Tegelijkertijd is te intensief bewegen ook niet goed, want dat is weer stress (denk aan cortisol) voor het lichaam.

Het onder de loep nemen van stress, ontspanning en emoties is een belangrijk onderdeel in mijn aanpak. Dagelijks staat ons lichaam bloot aan stress. Stress doet zich voor in allerlei vormen, zoals voedingsmiddelen waar je lichaam moeite mee heeft, een deadline die gehaald moet worden, bezorgdheid over je kinderen, een relatie die niet lekker loopt, dreigend ontslag, geldzorgen, ziekte. Voor ontspanning hebben we vaak maar weinig tijd. Ook negatieve emoties worden onderbelicht. Maar wat er niet uit kan, blijft in je systeem hangen en heeft onvermijdelijk negatieve gevolgen.

Tot slot besteden we aandacht aan prikkels in de vorm van warmte/koude, honger/dorst, kortom: prikkels om uit je comfort-zone te komen. Deze comfort-zone lijkt geweldig, maar is op den duur helemaal niet zo comfortabel. Het zijn juist oncomfortabele prikkels die ons lichaam aanzetten tot aanpassing en die ons lichaam flexibel houden. In een lichaam dat zich goed aan veranderende omstandigheden kan aanpassen, werkt het immuunsysteem ook beter. Daardoor ben je beter bestand tegen ziekte.

In mijn behandeling komen alle bovengenoemde aspecten uitgebreid aan bod. In duidelijke, behapbare stappen leer je om zelf aan de slag te gaan met deze aspecten en krijg je controle over je ziekte. Niet alleen vertel ik je wát je moet doen, ik vertel je ook hóé en waaróm. Want als je de reden kent en begrijpt, is het veel gemakkelijker om vol te houden.

Meer weten? Let me know! https://www.femkevandoesburg.nl/contact

Oorzaken van chronische- en auto-immuunziekten (deel 2)

In het vorige artikel heb ik een aantal oorzaken besproken die bijdragen aan het ontstaan van ziekten. Een belangrijke andere oorzaak is gelegen in de darmen.

Lekke darm
Een belangrijke oorzaak voor die bijdraagt aan overactiviteit van het immuunsysteem ligt in de darmen. De darmen zijn opgebouwd uit slijmvliezen en epitheelcellen en vormen een barrière tussen de buitenwereld en de rest van je lichaam. Darmen kunnen voedingsstoffen doorlaten naar het lichaam. Dat gebeurt met behulp van zogenoemde tight junctions. Dit zijn minuscule poortjes tussen darmcellen die open en dicht kunnen. Normaliter zijn de poortjes gesloten en laten selectief voedingsstoffen door. Doordat de poortjes gesloten zijn, kunnen eventuele pathogenen het lichaam niet in, althans niet in grote hoeveelheden. De kleine hoeveelheid schadelijke beestjes dat meelift met de voedseldeeltjes die wèl worden doorgelaten, kunnen normaliter prima onschadelijk worden gemaakt door het aangeboren immuunsysteem dat direct achter de barrières altijd op wacht ligt om in te grijpen wanneer dat nodig is.

Het darmslijmvlies en de darmcellen worden gevoed en in stand gehouden door de darmbacteriën. Iedere mens heeft zijn eigen “print”, zijn eigen bevolking aan bacteriën. Deze bacteriën produceren voedingsstoffen voor de darmcellen en helpen zo de darmen gezond te houden. Er is een groot aantal omstandigheden van invloed op de samenstelling van onze darmbacteriën en daarmee op het in stand blijven van de slijmvlieslaag in de darmen. Allerlei microdeeltjes uit toevoegingen aan voedingsmiddelen, farmaceutische middelen, tandpasta, schadelijke voedingsmiddelen zoals als gluten, capsaïcine (uit peper), lectinen en saponinen, alcohol, antibiotica maar ook stress hebben tot gevolg dat de darmwand verslechtert.

Als de omstandigheden voor onze darmbacteriën verslechteren, heeft dat tot gevolg dat ze minder voedsel kunnen produceren voor de darmcellen, die daardoor minder goed worden onderhouden en minder goed in staat zijn om de tight junctions te reguleren. Het gevolg is dat de tight junctions te vaak open blijven staan of zelfs geheel verdwijnen en er allerlei ongewenste stoffen, nog onvoldoende afgebroken eiwitten uit de voeding en bacteriën ongehinderd het lichaam in kunnen stromen. We noemen deze situatie een “lekke darm”.

Als de darmwand te doorlaatbaar wordt, dan komen er meer ongewenste stoffen (pathogenen) het lichaam binnen dan de bedoeling is en teveel voor het aangeboren immuunsysteem om op te vangen. De ongewenste deeltjes die ontsnappen, zorgen elders in het lichaam (waar ze alsnog worden opgevangen) voor een ontstekingsreactie. Zo ontstaat een situatie van een laaggradige (dat wil zeggen, zonder koorts) ontsteking in het gehele lichaam. Als het aangeboren immuunsysteem de situatie niet meer kan opvangen, wordt het verworden immuunsysteem erbij ingeschakeld om de pathogenen te lijf te gaan. Het het immuunsysteem blijft continue actief tegen de continue stroom indringers: de laaggradige ontsteking wordt chronisch. Deze situatie kan lange tijd voortduren.

Maar zoals al eerder beschreven, wordt door deze voortdurende activiteit de kans groter dat het immuunsysteem foutjes gaat maken: dat het meer auto-anti-stoffen produceert en deze niet meer onschadelijk maakt.

Het ontstaan van een lekke darm gaat bij de ene persoon sneller dan bij de andere. Ook het ontwikkelen van symptomen (buikpijn, kramp, verteringsproblemen, gasvorming, opgezwollen darmen) gaat bij de een sneller dan bij de ander. Dat je er niets van merkt, wil helaas niet altijd zeggen dat er niets aan de hand is…

Dysbiose in de darm
Darmdysbiose is een situatie waarin de samenstelling van de darmbacteriën zodanig is verstoord, dat sommige bacteriesoorten te weinig aanwezig zijn en andere teveel. Of  een situatie waarin bacteriën zich op de verkeerde plek bevinden, bijvoorbeeld in de dunne darm in plaats van in de dikke darm. Dergelijke verstoringen van de darmflora hebben direct invloed op ons immuunsysteem. Dambacteriën ondersteunen het immuunsysteem bij de verdediging tegen pathogenen. De darmflora is immers een barrière met de buitenwereld, bedoeld om indringers tegen te houden.

Als de populatie darmbacteriën verstoord raakt en er onvoldoende goede en teveel slechte bacteriën groeien, wordt het immuunsysteem onvoldoende ondersteund vanuit de darmen. Bovendien wordt de kwaliteit van de darmflora hierdoor slechter, wat bijdraagt aan het ontstaan van een lekke darm. Een van de belangrijkste oorzaken van dysbiose in de darm is een te eenzijdig dieet, dat een te groot aandeel aan voedingsmiddelen bevat die schade veroorzaken en te weinig variatie in voedingsmiddelen. Een andere belangrijke oorzaak is het gebruik van antibiotica, die immers niet alleen schadelijke maar ook goede bacteriën doden en op die manier een verstoring in de flora kunnen veroorzaken.

Heb jij wel eens last van je darmen? Wat ervaar je dan? Laat het weten in een reactie!

 

Oorzaken van chronische- en auto-immuunziekten (deel 1)

Een chronische of auto-immuunziekte ontstaat niet zomaar. Er gaat een proces aan vooraf waarbij in je lichaam haperingen plaatsvinden in herstelprocedures. Het immuunsysteem slaagt er niet in om pathogenen (ongewenste indringers) adequaat onschadelijk te maken. Je lichaam kiest een bepaalde oplossingsstrategie die niet optimaal is. Er zijn een heleboel oorzaken aan te wijzen voor het ontstaan van chronische- en auto-immuunziekten. In een tweetal artikelen vertel ik je hier meer over.

Genen
Ziekte ontstaat door een mismatch tussen onze genen en onze omgeving. Vanuit evolutionair oogpunt zijn onze genen ingesteld op een bepaalde omgeving en hebben dan ook daarop gebaseerde “verwachtingen”. Als de werkelijkheid niet overeenkomt met deze verwachtingen, gaat het mis. Onze genen zijn nog niet ingesteld op de huidige tijd; genetische aanpassingen verlopen daarvoor veel te langzaam. Onze genen zijn nog gebaseerd op ons leven in de oertijd, maar daar kunnen (en willen!) we natuurlijk niet naar terug. Aan je genen kan je niet zoveel veranderen; genetische aanleg voor een auto-immuunziekte kan bijvoorbeeld niet worden tenietgedaan. Het al dan niet daadwerkelijk ontstaan van de auto-immuunziekte kan echter wel beïnvloed worden. Hierbij spelen voeding en leefstijl een cruciale rol.

Externe factoren
Een andere oorzaak van het ontstaan van auto-immuunziekten ligt in externe factoren, oftewel factoren van buitenaf. Denk aan blootstelling aan schadelijke omgevingsstoffen of medicijnen en hormonen, voeding en leefstijl. Op deze laatste twee wil ik wat dieper ingaan, omdat zij een belangrijke bijdragen leveren aan een haperend immuunsysteem. Tegelijkertijd zijn deze twee aspecten het gemakkelijkst door onszelf te beïnvloeden.

Voeding en leefstijl
Voeding, en vooral de eenzijdigheid in onze voeding, is een belangrijke oorzaak die bijdraagt aan het ontstaan van ziekten. We eten te veel en te vaak van hetzelfde. Vaak hebben we een vast stramien van groenten die we door de week heen eten en eten we maar één soort groente per dag. Wel eten we drie keer per dag granen en zuivel en eten we dagelijks nachtschades. Daarnaast regelmatig peulvruchten, dagelijks zoogdiervlees en heel soms een vis; het is allemaal niet bepaald een goede basis voor gezonde darmen, waar de basis van het immuunsysteem ligt.

Ook onze huidige leefstijl heeft grote invloed op onze gezondheid. We zijn druk en kennen nauwelijks nog echte ontspanning. We “moeten” vanalles, maar zodra we “moeten”, is het stress. Bij velen van ons is (bijvoorbeeld doordat we te druk zijn) het biotrime (het dag-nacht-ritme) verstoord, wat van invloed is op de kwaliteit van je slaap. Slaap is nodig voor herstel en regulatie van allerlei lichaamsprocessen en is van levensbelang. Je kunt jezelf letterlijk beter slapen (en slank trouwens ook! Daarover vertel ik graag een andere keer meer). Naast slaap is ook beweging een cruciale factor. En dan heb ik het nog niet eens over de sportschool: enkel het feit dat we veel te veel zitten is al ziekmakend.

Het feit dat we het liefst in onze comfort-zone verblijven, helpt ook niet erg. Lichamelijke uitdagingen zoals dealen met kou of warmte zijn er niet meer bij. Maar ook geestelijke uitdagingen worden ons uit de weg genomen: contactgegevens staan in je telefoon, iets uitrekenen is met de rekenmachine op je smartphone een fluitje van een cent en weet je iets niet, dan helpt Google je uit de brand. We realiseren ons niet dat het feit dat een steeds minder groot beroep wordt gedaan op onze vaardigheden, ons in een alsmaar slechtere conditie brengt. En dat deze slechtere conditie een belangrijke bijdrage levert aan het ontstaan van ziekten. Immers: if you don’t use it, you lose it. Het lichaam zal cellen die niet of nauwelijks worden gebruikt, afbreken. Waarom iets in stand houden (wat energie kost) als er toch geen beroep op wordt gedaan?

Chronische stress
Een andere belangrijke oorzaak van auto-immuunziekten is chronische stress. In een situatie van chronische stress wordt de stress-as (de hypothalamus-hypofyse-bijnier-as, oftewel HPA-as (vanuit het Engels: hypothalamus-pitiutary-adrenal-axis)) continue belast. Deze as is een hormonaal aangestuurd systeem dat zorgt voor de productie van cortisol. Cortisol heeft verschillende functies in ons lichaam. Een ervan is dat het werkt als ontstekingsremmer. Cortisol dient bij een extern gevaar (een tijger die op je af komt (of een berg werk, in de tegenwoordige tijd)) onder meer als ontstekingsremmer die alvast vrijkomt voor het geval dat de stresssituatie leidt tot een verwonding. Als de stresssituatie langer duurt en de HPA-as geactiveerd blijft, zijn er voortdurend (te) hoge cortisolniveaus in het lichaam. Juist vanwege het feit cortisol een ontstekingsremmer is, is een langdurige overvloedige aanwezigheid ervan niet gunstig omdat het de werking van het immuunsysteem onderdrukt. Daardoor wordt de kans groter dat het immuunsysteem gaat haperen.

Chronische stress kan ook leiden tot een situatie waarin er helemaal geen cortisol meer wordt geproduceerd. Als de bijnieren door voortdurende aanwezigheid van stressoren alsmaar overuren draaien, ontstaat op den duur het gevaar dat ze gaan haperen en hun werk niet meer doen. Dan ontstaat een situatie die ook wel “bijnieruitputting” wordt genoemd. Als er helemaal geen cortisol meer is, dan kunnen ontstekingen niet meer goed geremd worden en moet het immuunsysteem door deze voortdurend aanwezige ontstekingen alsmaar actief blijven. En bij een continue actief immuunsysteem wordt de kans groter dat het fouten gaat maken.

Kortom, chronische stress kan zorgen voor zowel een situatie van teveel cortisol als een situatie van te weinig cortisol en beide situaties kunnen leiden tot het haperen van het immuunsysteem. Om die reden is het, zeker bij chronische- en auto-immuunziekten, ongelofelijk belangrijk om stressfactoren aan te pakken.

In deel twee uit deze serie lees je meer over de invloed van je darmgezondheid op het ontstaan van ziekten.

Wat doe jij tegen stress? Laat het weten in een reactie!

 

Een auto-immuunziekte: wat gaat er mis?

Een auto-immuunziekte is een ziekte waarbij het immuunsysteem, het systeem dat ons lichaam behoort te beschermen tegen ongewenste indringers van buitenaf (zoals bacteriën en virussen), niet goed werkt. In plaats van zich te beperken tot de indringers van buitenaf, richt het immuunsysteem zich ook op lichaamseigen weefsels. Doordat lichaamseigen weefsel wordt aangevallen, krijg je een auto-immuunziekte. Maar hoe werkt dat nou precies?

Het immuunsysteem

Het immuunsysteem bestaat uit twee onderdelen: het aangeboren of niet-specifieke immuunsysteem en het verworven of specifieke immuunsysteem.

Het aangeboren, niet-specifieke immuunsysteem
Het aangeboren immuunsysteem is een universeel systeem dat supersnel beschikbaar is en altijd op een dezelfde manier op antigenen (ongewenste indringers) reageert. Het is gericht op het onmiddellijk onschadelijk maken van indringers. De aanwezigheid van immuuncellen uit het aangeboren immuunsysteem is van groot belang in alle barrières met de buitenwereld (zoals de darmen en de huid), omdat daar de eerste blootstelling aan antigenen plaatsvindt.

Als het aangeboren immuunsysteem antigenen detecteert, reageert het met behulp van een ontsteking. Daarmee wordt het opruimings- en genezingsproces in gang gezet. Het antigen wordt als het ware opgegeten (gefagocyteerd). Het nadeel van het aangeboren immuunsysteem is dat het niet-specifiek is en dus altijd op dezelfde manier op gevaar reageert, of het nou een pathogeen (ziekteverwekker) tegenkomt of een beschadigde lichaamscel. Zodra het een antigen detecteert, kan het een immuunreactie starten tegen alle cellen met dit antigen. Vaak kan het aangeboren immuunsysteem zelf de gedetecteerde problemen oplossen. Lukt dat niet, bijvoorbeeld omdat er teveel pathogenen zijn of de schade te groot is, dan is de hulp van het verworven immuunsysteem vereist.

Het verworven, specifieke immuunsysteem
Het verworven immuunsysteem wordt dus pas in tweede instantie ingeschakeld om te hulp te schieten als het aangeboren immuunsysteem het niet meer redt. Het verworven immuunsysteem is jouw eigen specifieke systeem, dat jij opbouwt gedurende je leven door blootstelling aan pathogenen. Het is veel verfijnder dan het aangeboren immuunsysteem en beschikt over specifieke stoffen om specifieke pathogenen onschadelijk te maken. Het is in staat te leren van de infecties die je doormaakt en biedt bescherming op basis van die eerder doorgemaakte infecties. Vaccinatie werkt op het verworven immuunsysteem, net als doorgemaakte virussen zoals waterpokken.

Ook het verworven immuunsysteem reageert met behulp van een ontsteking, maar op een andere manier dan het aangeboren immuunsysteem: het verworven immuunsysteem produceert antistoffen tegen het gedecteerde antigen. Zo af en toe maakt het verworven immuunsysteem in al haar ijver naast antistoffen tegen antigenen, ook antistoffen tegen onszelf (auto-antistoffen) aan. Dit gebeurt bij iedereen. Deze auto-antistoffen worden normaliter weer onschadelijk gemaakt en opgeruimd.

Bij een auto-immuunziekte gaat het hier mis: de auto-antistoffen worden niet onschadelijk gemaakt en krijgen daardoor de kans om lichaamseigen weefsel aan te vallen. Als de auto-antistoffen eenmaal lichaamseigen weefsel aanvallen, ontstaat schade die op den duur klachten (symptomen) gaat geven. Als deze symptomen zich openbaren, spreek je van een auto-immuunziekte. Er gaat dus een lang proces vooraf aan het ontstaan van een auto-immuunziekte. Je bent niet van de ene op de andere dag ziek.

Welke auto-immuunziekte zich uiteindelijk openbaart, is afhankelijk van welk weefsel door het immuunsysteem wordt aangevallen. Zo wordt bij Hashimoto’s en Graves schildklierweefsel aangevallen, bij Diabetes alvleesklierweefsel, bij Addison bijnierweefsel, bij Coeliakie darmweefsel. Waarom in de ene persoon het ene weefsel wordt aangevallen en in de andere persoon het andere weefsel, is nog niet helder. Genetica, epigenetica en persoonlijkheid lijken hierin een rol te spelen.

Heb jij een auto-immuunziekte en wil je meer weten? Laat even van je horen: https://www.femkevandoesburg.nl/contact.