Een auto-immuunziekte: wat gaat er mis?

Een auto-immuunziekte is een ziekte waarbij het immuunsysteem, het systeem dat ons lichaam behoort te beschermen tegen ongewenste indringers van buitenaf (zoals bacteriën en virussen), niet goed werkt. In plaats van zich te beperken tot de indringers van buitenaf, richt het immuunsysteem zich ook op lichaamseigen weefsels. Doordat lichaamseigen weefsel wordt aangevallen, krijg je een auto-immuunziekte. Maar hoe werkt dat nou precies?

Het immuunsysteem

Het immuunsysteem bestaat uit twee onderdelen: het aangeboren of niet-specifieke immuunsysteem en het verworven of specifieke immuunsysteem.

Het aangeboren, niet-specifieke immuunsysteem
Het aangeboren immuunsysteem is een universeel systeem dat supersnel beschikbaar is en altijd op een dezelfde manier op antigenen (ongewenste indringers) reageert. Het is gericht op het onmiddellijk onschadelijk maken van indringers. De aanwezigheid van immuuncellen uit het aangeboren immuunsysteem is van groot belang in alle barrières met de buitenwereld (zoals de darmen en de huid), omdat daar de eerste blootstelling aan antigenen plaatsvindt.

Als het aangeboren immuunsysteem antigenen detecteert, reageert het met behulp van een ontsteking. Daarmee wordt het opruimings- en genezingsproces in gang gezet. Het antigen wordt als het ware opgegeten (gefagocyteerd). Het nadeel van het aangeboren immuunsysteem is dat het niet-specifiek is en dus altijd op dezelfde manier op gevaar reageert, of het nou een pathogeen (ziekteverwekker) tegenkomt of een beschadigde lichaamscel. Zodra het een antigen detecteert, kan het een immuunreactie starten tegen alle cellen met dit antigen. Vaak kan het aangeboren immuunsysteem zelf de gedetecteerde problemen oplossen. Lukt dat niet, bijvoorbeeld omdat er teveel pathogenen zijn of de schade te groot is, dan is de hulp van het verworven immuunsysteem vereist.

Het verworven, specifieke immuunsysteem
Het verworven immuunsysteem wordt dus pas in tweede instantie ingeschakeld om te hulp te schieten als het aangeboren immuunsysteem het niet meer redt. Het verworven immuunsysteem is jouw eigen specifieke systeem, dat jij opbouwt gedurende je leven door blootstelling aan pathogenen. Het is veel verfijnder dan het aangeboren immuunsysteem en beschikt over specifieke stoffen om specifieke pathogenen onschadelijk te maken. Het is in staat te leren van de infecties die je doormaakt en biedt bescherming op basis van die eerder doorgemaakte infecties. Vaccinatie werkt op het verworven immuunsysteem, net als doorgemaakte virussen zoals waterpokken.

Ook het verworven immuunsysteem reageert met behulp van een ontsteking, maar op een andere manier dan het aangeboren immuunsysteem: het verworven immuunsysteem produceert antistoffen tegen het gedecteerde antigen. Zo af en toe maakt het verworven immuunsysteem in al haar ijver naast antistoffen tegen antigenen, ook antistoffen tegen onszelf (auto-antistoffen) aan. Dit gebeurt bij iedereen. Deze auto-antistoffen worden normaliter weer onschadelijk gemaakt en opgeruimd.

Bij een auto-immuunziekte gaat het hier mis: de auto-antistoffen worden niet onschadelijk gemaakt en krijgen daardoor de kans om lichaamseigen weefsel aan te vallen. Als de auto-antistoffen eenmaal lichaamseigen weefsel aanvallen, ontstaat schade die op den duur klachten (symptomen) gaat geven. Als deze symptomen zich openbaren, spreek je van een auto-immuunziekte. Er gaat dus een lang proces vooraf aan het ontstaan van een auto-immuunziekte. Je bent niet van de ene op de andere dag ziek.

Welke auto-immuunziekte zich uiteindelijk openbaart, is afhankelijk van welk weefsel door het immuunsysteem wordt aangevallen. Zo wordt bij Hashimoto’s en Graves schildklierweefsel aangevallen, bij Diabetes alvleesklierweefsel, bij Addison bijnierweefsel, bij Coeliakie darmweefsel. Waarom in de ene persoon het ene weefsel wordt aangevallen en in de andere persoon het andere weefsel, is nog niet helder. Genetica, epigenetica en persoonlijkheid lijken hierin een rol te spelen.

Heb jij een auto-immuunziekte en wil je meer weten? Laat even van je horen: https://www.femkevandoesburg.nl/contact.