Blog

Winterse pastinaaksoep

Pastinaaksoep

Soep, ik ben er dol op. Mijn eerste dagelijkse maaltijd (dat is soms “ontbijt”, soms “brunch” en soms “lunch”, maar net wanneer ik honger krijg), bestaat standaard uit soep. Je kunt er zo heerlijk mee variëren en krijgt meteen een flinke portie groenten binnen. Bovendien is het in de winter lekker verwarmend  – en dat is fijn thuiskomen na een rondje kinderen wegbrengen in de kou!

Het weekend maakte ik een grote pan pastinaaksoep, waar ik de rest van de week lekker van kan eten. Pastinaak is lang een vergeten groente geweest, maar weer bezig aan een opmars. Je vindt ze gewoon (biologisch!) in de supermarkt. Het is een winters knolgewas, dus lekker in het seizoen nu. Over de gezondheidsvoordelen van knolgewassen lees je meer in deze post. Pastinaak bevat daarnaast veel vitamine C (een anti-oxidant), vitamine K (goed voor de bloedstolling en de opname van calcium in de botten), Foliumzuur (nodig voor een goede celdeling, genstabiliteit en methyleringsprocessen) en nagenoeg alle andere B-vitaminen. Daarnaast is pastinaak een rijke bron van mineralen. Het bevat:
– mangaan: nodig voor activering van enzymen die een rol spelen in de stofwisseling van vetten en koolhydraten, nodig voor een normale botstructuur en voor de synthese van kraakbeen, belangrijk voor de voortplanting, speelt een rol bij de ontgifting van vrije radicalen
– koper: nodig als bestanddeel van enzymen die een rol spelen bij de energieproductie, oxidatieremming, synthese van adrenaline en de vorming van bindweefsel, essentieel voor de vastlegging van ijzer in hemoglobine, nodig als activator voor enzymen die zuurstof overdragen in cellen, nodig voor de werking van koperbevattende enzymen van het immuunsysteem, van belang voor het bevorderen van de opname van het co-enzym Q10, dat nodig is om het functioneren van de mitochondriën in de cel goed te laten verlopen
– fosfor: biedt in de vorm van fosfaat stevigheid in de botten, zorgt voor energie in het lichaam, speelt een rol bij de stofwisseling en als bouwsteen van enzymen, is belangrijk voor de activiteit van hersenen en zenuwen.

Daarnaast bevat het kleinere hoeveelheden ijzer, magnesium, zink, selenium en calcium. Tot slot is pastinaak rijk aan vezels, wat de spijsvertering ondersteunt en bijdraagt aan een lagere bloedsuikerspiegel.

De smaak van pastinaak is wat zoetig en komt het best tot zijn recht in combinatie met zout, peper en kurkuma. Kurkuma (geelwortel) heeft ontzettend veel gezondheidsvoordelen. Zo is het een zeer sterke indirecte antioxidant en  ontstekingsremmer. Gebruik je het keukenkruid, voeg dan ook peper toe, want dat is nodig om de werkzame stof (curcumine) te activeren.

Tot slot, door zelfgetrokken bottenbouillon te gebruiken in je soep maak je een voedzame en gezonde basis. Bottenbouillon is onder meer rijk aan gelatine, dat een helende werking heeft in de darmen.

Alle reden om dit soepje eens uit te proberen, als je dat nog niet hebt gedaan!

Pastinaaksoep

Dit heb je nodig:
– flink wat pastinaken
– een grote appel
– twee uien
– twee tenen knoflook
– een liter bouillon
– water
– kurkuma, peper, zout (naar smaak)

Zo maak je het:
– schil de groenten en snij alles fijn (de pastinaak mag in grove stukken). Snij de appel in stukjes zonder te schillen.
– verhit kokosolie in een soeppan en fruit hierin de ui en de knoflook.
– voeg de appel toe en laat even meestoven
– roer de kurkuma er doorheen
– voeg de pastinaak toe en roer goed door
– voeg de bouillon toe en zoveel water dat alles net onder staat
– doe het deksel op de pan en laat 20-25 minuten zachtjes koken tot de pastinaak zacht is
– pureer de soep met een staafmixer, voeg eventueel extra water toe als je de soep nog te dik vindt en voeg de kruiden toe.

Lekker met stukjes gekruide kipfilet of voor een vegetarische variant met champignons.

Schild(ge)klier

Ken je dat gevoel? Je bent moe, futloos, hebt geen energie en ondanks al je pogingen om af te vallen, slaag je daar niet in. Je hebt het altijd koud, vooral al je uiteindjes (handen, voeten, neus) lijken wel van ijs. Of misschien herken je je juist in het volgende: je bent een nogal rusteloos persoon, hebt vaak last van hartkloppingen, voelt je opgejaagd, je valt af terwijl je dat niet wilt. Of je heb last van een hele zwik “vage” klachten waarvoor niemand echt een oorzaak kan aanwijzen… Heb je er wel eens aan gedacht om de oorzaak van je klachten te zoeken in de werking van de schildklier…? “Schild(ge)klier” verder lezen

Recept: soep van wortel en zoete aardappel

wortelzoeteaardappelsoep

Soepen zijn heerlijk verwarmend in de winter. Een soep laat zich makkelijk in een grote hoeveelheid tegelijk bereiden, zodat je in één keer een boel maaltijden op voorraad hebt. Je kunt soepen prima invriezen. Doe je er lekker veel groenten in, dan is het ook nog eens een gemakkelijke manier om genoeg vitaminen en mineralen binnen te krijgen. Probeer soep ook eens als ontbijt of lunch! In een thermosfles neem je je soepje heel makkelijk mee voor onderweg.

Een van mijn winter-favorieten is een soep van wortel en zoete aardappel. Wortel- en knolgewassen zijn typische wintergroenten; maak daar dus lekker gebruik van in het seizoen! Zoete aardappel maakt de soep lekker romig en heeft een heleboel gezonde eigenschappen. Zo zit dit knolgewas bomvol vitaminen (A, B, C, E), mineralen (calcium, magnesium, kalium, fosfor, ijzer, koper, selenium, zink, jodium) en vezels die goed zijn voor de spijsvertering. Ook wortel is een groente die goed is voor je gezondheid; daarover schreef ik al eens eerder. Voeg gember toe voor een extra winterboost: dit is eveneens een ontstekingsremmer en het heeft antibacteriële en antivirale eigenschappen. Zo wordt voeding je medicijn!

Soep van wortel en zoete aardappel

Wat heb je nodig voor een hele grote pan vol:
– twee kilo wortelen
– 2 flink grote zoete aardappelen
– 2 cm gember
– 2 uien
– 2 tenen knoflook
– een flinke zak verse soepgroenten
– (versgetrokken botten-) bouillon
– water
– kokosolie
– peper, zout, Provençaalse kruiden

Hoe maak je het:
– pel de uien en de knoflook, snij ze in stukken en fruit ze in je soeppan in wat kokosolie
– schil de wortelen en de zoete aardappel met een dunschiller, snij ze in stukken en voeg bij de uien en de knoflook
– schil de gember en snij in stukjes en voeg bij de rest van de groenten
– voeg een liter bouillon toe en vul aan met water tot alles net onder staat
– breng aan de kook en laat 15 minuten koken
– voeg de soepgroenten doe en kook nog 10 minuten mee
– pureer het geheel met een staafmixer en voeg naar smaak zout, peper en Provençaalse kruiden toe.

Lekker met geruld gehakt of kipreepjes; eet smakelijk!

Te weinig energie? Doe deze 5 dingen!

Vanmorgen werd ik wakker. Het was 4.45 uur, een klein meisje klopte op mijn hoofd: “Mama, ik wil bij jou!” Tuurlijk schatje, het bed is groot genoeg, kom er gezellig bij. En zij sliep weer verder. Ik helaas niet. Ik werd gewekt uit een heerlijke diepe slaap, maar duidelijk te vroeg. Het lukte me niet om goed wakker te worden. Op het moment dat ik dit schrijf, voel ik me nog steeds wat wazig (ondanks de koffie). Alsof ik in een grote opblaasbal zit (zo een als in Bridget Jones’s Baby, voor wie die film heeft gezien ;-)). Alsof er een pak watten in mijn hoofd is gestopt. Ik ben niet vooruit te brànden. Is het al bijna vanavond? Ik wil naar bed!

Ik realiseer me ineens dat er een tijd was dat ik me altijd zo voelde. Iedere dag. Alsof ik in een soort mist leefde die maar niet wilde optrekken. Ik deed heus mijn ding wel hoor, maar met het gevoel alsof nooit iets vanzelf ging. Het dagelijkse gedoe dat min of meer op de automatische piloot ging, redde ik nog wel. Gedoe waar ik over moest nadenken ook wel, als ik er maar vooral veel tijd voor had. Maar de meer ad hoc dagelijkse dingen als een gesprek voeren dat verder ging dan een paar beleefdheidsfrasen, vergaderen, naar een verjaardag (of ander feestje) gaan en daar dan ook nog gezellig doen, een beslissing nemen of een spontane afspraak maken, kostten zo bizar veel moeite. Laat staan als er iets misliep en ik onmiddellijk actie moest ondernemen…dan kwam de stress mijn oren uit. Herkenbaar? Allemaal tekenen van een energietekort!

Hoe dat werkt? It’s all about energy: het gaat allemaal om de energieverdeling in je lichaam. Ben je gezond en werken processen in je lichaam zoals ze behoren te werken, dan heb je heel veel energie om lekker te leven. Gaan er echter dingen niet goed in je lichaam, dan zie je onmiddellijk een verschuiving in het energieverbruik. Sommige processen verbruiken dan zoveel energie, dat andere processen op een laag pitje komen te staan. En dat voel je! Een mooi voorbeeld is stress. Als zich stress voordoet, bijvoorbeeld in de hoedanigheid van een veel te snel dichterbij denderende deadline, dan raakt alles in jou gefocust op het oplossen van het probleem dat de stress veroorzaakt. Je wilt die deadline per se halen. Je lijf werkt daar vrolijk aan mee. Het zorgt voor wat extra adrenaline, zodat je nog even door kunt gaan. Het houdt cortisol hoog, zodat het stresssysteem kan blijven werken. Het geeft je focus en doorzettingskracht. Erg empatisch ben je tijdens zo’n stressaanval waarschijnlijk niet. Veel zin sex is er ook niet bij en het is maar de vraag of je wel tot slapen komt. Het lichaam zet dus sommige processen op scherp, ten koste van andere. Duurt de stress niet te lang, dan zie je dat je er vrij snel weer van herstelt: deadline gehaald, adrenaline en cortisol dalen naar normale niveaus en je komt tot rust. Hèhè, je bent er weer.

Maar wat als je te lang in zo’n stresssituatie zat? Als er keer op keer op keer een deadline bijkomt? Als niet alleen je werk extra aandacht vraagt, maar ook je moeder ziek is, je beste vriendin in scheiding ligt en je kleuters elkaar voortdurend in de haren vliegen (het is een fase…)? Dan gaat er zoveel energie naar het stresssysteem, dat andere processen tekort beginnen te komen. Dan komt er een infectie bij die maar niet over wil. Dan gaat ineens je cyclus rommelen. Uit het niets, zonder aanleiding (denk je). Dan hou je maandenlang last van je zomaar ineens verstuikte enkel. Dan speelt er een slijmbeursontsteking op. Krijg je opeens buikpijn van het eten van appels. En zo kan ik nog wel even doorgaan. Want dat is precies wat ik voortdurend zie gebeuren in mijn praktijk. En natuurlijk lap ik je dan weer op! Maar liever wil je de problemen voorkomen ;-).

Voorkomen? Kan dat dan? YUP! Het is nooit te laat (te vroeg overigens ook niet) om de energiebalans in je lijf te herstellen. Als ziekte ontstaat door een scheefgeraakte energieverdeling, dan ontstaat herstel door het terugbrengen van de balans. Vijf dingen die je zelf kunt doen:

  1. Zorg dat je bioritme zich herstelt door in de eerste plaats aandacht te hebben voor slaap. Op tijd naar bed, lang genoeg en voldoende diep slapen zijn absoluut nodig om je energie te helpen herstellen.
  2. Eet gezond. Veel eiwitten, gezonde vetten en groenten. Een beetje fruit. Maar vooral: geen troep. Geen pakjes, zakjes, chips, snoep, koek en chocola (nou vooruit. Die af en toe dan wel. Maar wel > 70% puur).
  3. Sport nuchter. Vóór het eten dus. Dit zorgt voor verbetering van de werking van de mitochondriën, de energiefabriekjes van je lichaam.
  4. Ontspan. Geef je lichaam af en toe eens even rust. Doe iets wat je echt heel leuk vindt, of doe gewoon even helemaal niets. En geniet.
  5. Zet eventueel supplementen in die energie leveren, zoals ribose, magnesium en Q10. Ik raad je overigens altijd aan om over het gebruik van supplementen met een deskundige te overleggen en deze niet zomaar te nemen.

Wat je ook kunt doen, is samen met mij aan de slag gaan. Geef jezelf een BOOST!. Dan heb je deze zomer iets te doen (mocht je je vervelen) en ga je superfit 2018 in. Hoop je snel te spreken!

– Femke
www.voedenderwijs.nl

Bioritme

Vanmorgen stond ik op. Het was nog donker en het was koud; zo’n ochtend dat je best nog wat langer in je bed zou willen doorbrengen. Aangezien het doorgaans 5 maanden per jaar nog donker en koud is als ik op sta, is dat voor de meeste dagen geen serieuze optie. Sowieso is het al jammer dat het 5 maanden per jaar nog donker is bij het opstaan. Idealiter word je gewekt door de opkomende zon; “oerspronkelijk” gezien is ons bioritme afgestemd op het 12-uurs ritme van het leven rond de evenaar. Ons leven begon immers ooit in Afrika.

Maar goed, we wonen nu niet meer in Afrika en leven niet meer in de oertijd. We moeten het doen met 5 maanden per jaar waarin we dienen op te staan in het donker en 5 maanden per jaar waarin het al lang, lang voordat we wakker wensen te worden licht is. De vraag is: welke invloed heeft dat op je bioritme? Is het erg? En zo ja: is er iets aan te doen?

Functie van het biortime

Om te beginnen: wat is het bioritme en waar is het nou eigenlijk goed voor? Het bioritme is je 24-uurs ritme. Je lichaam loopt op een soort interne klok van ongeveer (maar niet helemaal) 24 uur. Processen die zich in je lichaam afspelen zijn gelinkt aan deze klok. Het bioritme is de basis van de energieverdeling in je lichaam.

Overdag, als het licht is, behoren de hersenen de baas te zijn. Je bent wakker, actief, je organen zijn volop aan het werk om je van energie te voorzien. Alles wat je doet wordt actief aangestuurd door je hersenen; de hersenen regelen de verdeling van de energie.

’s Nachts, in je slaap, behoort het immuunsysteem te baas te zijn. De hersenen komen tot rust en zijn op een veel lager energieniveau actief. Het immuunsysteem checkt in de nacht je hele lichaam op de aanwezigheid van schade en is bezig met repareren en opruimen. Het overgrote deel van de energie gaat ’s nachts naar het immuunsysteem.

Als het zo werkt, dan werkt het goed. Het punt is namelijk dat de hersenen en het immuunsysteem niet tegelijk volactief kunnen zijn. Als beide systemen op volle kracht zouden werken, dan zou dat zoveel energie kosten dat daar niet tegenop te eten is. Daar ga je letterlijk aan dood. Is het je weleens opgevallen dat je, als je een flinke griep hebt, maar één ding kunt (en wilt): in bed liggen. Je kunt niet meer helder denken, je voelt je depressief, je kunt je amper bewegen, je hebt geen eetlust meer. Dat komt doordat het immuunsysteem zo hard moet werken, ook overdag, dat het de hersenen en daarmee alle andere organen op een laag pitje zet. Dat is noodzakelijk om te overleven, dus het is een hartstikke goede oplossing (voor een paar dagen ;-)). Kortom, het bioritme is noodzakelijk om te schakelen tussen regie van de hersenen (dag) en regie van het immuunsysteem (nacht).

Cortisol en melatonine

Het schakelsysteem wordt geregeld door een aantal  hormonen, waarvan de bekendste cortisol en melatonine zijn. Ze zijn elkaars tegenhanger (antagonist). Als de een actief is, kan de ander zijn functie niet (goed) uitoefenen. Cortisol zorgt ervoor dat je wakker en alert bent, melatonine maakt juist slaperig. Een te hoog niveau van cortisol ’s avonds zorgt ervoor dat melatonine onderdrukt wordt waardoor je je niet slaperig voelt. Een te laag niveau van cortisol ’s ochtends zorgt ervoor dat je niet wakker genoeg wordt en je slaperig blijft voelen. Cortisol is anti-inflammatoir (ontstekingsremmend) en melatonine pro-inflammatoir (ontstekingsbevorderend); als het schakelsysteem ontregeld raakt dan kan het immuunsysteem zijn werk niet meer goed doen.

Hetzelfde mechanisme geldt voor een aantal andere hormonen die meegaan op het bioritme. Omdat cortisol en melatonine daadwerkelijk bepalen wanneer je actief bent en kunt slapen, zal ik me hieronder tot deze twee beperken.

Cortisol

In een ideale situatie maakt je lichaam bij het krieken van de dag cortisol vrij. Even technisch: (zon)licht schijnt op je ogen en prikkelt (ja, ook als je ze dicht hebt) de nervus opticus. Deze communiceert met het deel van de hypothalamus dat zorgt voor het “zien”: de chiasma optica. Daardoor wordt de master of rythm, de nucleus suprachiasmaticus (SCN) geprikkeld, die op zijn beurt de HPA-as wakker schudt. De HPA-as staat ook wel bekend als de stress-as: prikkeling van deze as zorgt voor de productie van cortisol in de bijnierschors. Het vrijkomen van een sloot cortisol zorgt ervoor dat we wakker worden: de Cortisol Awaking Response (CAR). Na het wakker worden komt er gedurende de daaropvolgende uren ieder uur een beetje cortisol vrij, maar telkens ietsje minder. Cortsiol vertoont dus, als het goed is, na het wakker worden een aflopende curve tot het moment dat het weer tijd is voor de CAR, waarop de cortisolcurve snel stijgt.

Melatonine

Overdag wordt er normaliter geen grote hoeveelheid melatonine geproduceerd. Ook de melatonineproductie werkt onder invloed van blauw (zon)licht. Als de zon onder is gegaan (en je schermpjes uit ;-)) en het donker wordt, worden de nervus opticus en de chiasma optica niet meer geprikkeld. De SCN geeft dan een seintje naar de epifyse die vervolgens start met het produceren van melatonine. Het gevolg is dat je slaperig wordt, in slaap kunt vallen en diep genoeg kunt slapen om gedurende de nacht niet wakker worden, totdat de CAR je weer wekt. De melatoninecurve piekt dus juist ’s avonds, vlak voor het in slaap vallen. Melatonine prikkelt ’s avonds het immuunsysteem, zodat dat alert wordt en aan het werk gaat. Het immuunsysteem maakt voor de remming van ontstekingen gebruik van vetten die overdag worden opgeslagen in vetcellen. ’s Nachts worden deze vetten vrijgemaakt door melatonine, ten behoeve van het immuunsysteem. Zonder melatonine kan dit proces niet plaatsvinden. Zodoende speelt melatonine een cruciale rol in de werking van het immuunsysteem, maar is het ook een van de oorzaken van het vasthouden van vetten: als je onvoldoende diep slaapt, kunnen je vetcellen niet ontladen. Slaap is niet alleen van levensbelang, het maakt je dus ook nog eens slank ;-)!

Het is overigens niet zo dat je 12 uur moet slapen, maar de 12 donkere uren rond de evenaar waren ze destijds echt niet heel actief. Al was het maar omdat het zo donker was dat je geen hand voor ogen zag.  We hebben minimaal 5 uur (aaneengesloten) slaap per nacht nodig om het immuunsysteem zijn werk te laten doen. De meeste mensen slapen 7 tot 9 uur per nacht. Het belangrijkste is dat je de 12 “nacht”-uren gebruikt voor rustiger activiteiten (waaronder een aantal uren slaap) en de 12 “dag”-uren voor actievere zaken zoals eten, bewegen en werken.

En als het ritme wordt verstoord?

Verstoring van het bioritme is een van de triggers van het ontstaan van ziekte. Te lang, te kort, te veel of te weinig productie van cortisol beïnvloedt onmiddellijk de productie van melatonine.  De verstoring kan door allerlei oorzaken zo hevig zijn dat de productie van cortisol en melatonine elkaar volledig komen te overlappen. Niet alleen heeft dat gevolgen voor je slaap (en daarmee samenhangend hoe uitgerust je je voelt), maar ook voor de werking van het immuunsysteem. Aangezien ze een tegengestelde werking hebben, wordt tegelijk het signaal “ ga slapen” en “word wakker gegeven” en wordt het immuunsysteem tegelijk geremd en geactiveerd. Met als gevolg dat er nog slechts halfslachtige reacties plaatsvinden en de boel begint te haperen. Je lichaam kan best een tijd doormodderen, maar er komt, als het tij niet op tijd wordt gekeerd, een keer een punt waar (chronische) ziekte ontstaat. Het goede nieuws is dat een verstoord bioritme met een relatief simpele interventie weer hersteld kan worden, zodat ook je lichaam zich kan gaan herstellen. Deze interventie is onderdeel van mijn coachingstraject “Grip op je chronische ziekte”.

Hoe werkt dat dan in onze omgeving?

Nu je weet hoe het bioritme werkt en hoe belangrijk het is dat het goed werkt, snap je vast ook dat het van belang is om te zorgen dat het zijn werk naar behoren kan (blijven) doen. Aangezien de verre van optimale duur van het donker en licht in onze omgeving een gegeven is, is het de kunst om daar op zo’n manier mee om te gaan dat het ons bioritme ondersteunt in plaats van tegenwerkt. Dat betekent dat we wat kunstgrepen zullen moeten toepassen. In je bed blijven liggen tot het eindelijk licht wordt is een groot deel van het jaar geen optie; naar bed gaan als het donker wordt evenmin…

Wat kan je zelf doen?

Zorg dat je 7 tot 9 uur kunt slapen en dat je uit jezelf wakker wordt. Zet als het nog donker is bij het ontwaken, lekker veel lampen aan. Eet, sport, werk, ga naar buiten en wees actief in de 12 uren die volgen op het wakker worden. Gebruik je laatste maaltijd niet later dan 12 uur na het wakker worden, dim vanaf dat moment de lichten (ook je schermen, bijvoorbeeld met behulp van het programma F.lux of – op je iphone of ipad – Nightshift of zet een amberkleurige zonnebril op), en besteed je tijd aan rustiger activiteiten. Je lichaam kan zich dan door het aanmaken van voldoende melatonine voorbereiden op het slapen. Je voelt vanzelf wanneer je moe wordt en de behoefte hebt om naar bed te gaan. Geef daar aan toe, je zult zien dat je dan makkelijk in slaap valt en beter dooslaapt. En zo kom je uiteindelijk in een ritme dat bij jouw lichaam past.

Wintertijd

Oh ja, nog zo’n heerlijke bioritme-verstoorder: het verzetten van de klok. De wintertijd (neeeeee!!!!) komt er weer aan. Het effect van het verzetten van de klok op je bioritme is niet meer en niet minder het effect van een jetlag. De klok gaat een uur terug, dus de dag duurt ineens 25 uur. Geen wonder dat je je daardoor van slag kunt voelen: je bioritme kan niet klokkijken en past zich niet van het ene op het andere moment aan. De hersenen hebben ongeveer 36 uur nodig om zich aan te passen aan een tijdsverandering; je interne organen kunnen daar wel 5 dagen over doen! Hoe je deze overgang zo soepel mogelijk laat verlopen?

Ik geef je 5 praktische tips:

  1. Als je wakker wordt op zondag, ongeacht de tijd die de klok aangeeft, zorg dan dat je het meteen flink licht maakt. Laat je innerlijke klok maar weten dat het ochtend is!
  2. Wees actief in de ochtend. Maak een boswandeling met het gezin, met de hond, met jezelf als gezelschap…als het maar buiten is en lekker actief.
  3. Zorg dat je je laatste maaltijd 12 uur na het wakker worden eet en eet daarna niet meer.
  4. Las een rustige avond in. Is de vaat gedaan en liggen de kinderen in bed, dim dan de lichten en de schermen. Neem een goed boek, ga een goed gesprek aan met je partner, speel een rustig spelletje…het maakt mij niet uit wat je doet, als je er maar ontspannen van wordt. Een korte hete douche of een lekker warm bad dragen ook bij aan de productie van melatonine.
  5. Ga naar bed als je je moe begint te voelen of uiterlijk op het tijdstip waarop je graag naar bed zou willen om voldoende te kunnen slapen (denk aan die 7-9 uur) voordat je de volgende ochtend weer wordt gewekt.

Word je de volgende ochtend vanzelf en uitgerust wakker: gefeliciteerd! Jouw lichaam heeft de flexibiliteit om snel om te schakelen. Kom je niet meteen helemaal lekker in je ritme? Pas mijn tips dan een aantal dagen toe en je zult zien dat je binnen een week bent aangepast.

Hoe reageer jij op de overgang naar wintertijd (of zomertijd)? Laat het weten in een reactie!

Het op orde brengen van het bioritme (oftewel herstel van de energieverdeling) is een van de belangrijkste en effectiefste manieren om meer energie te krijgen. Daarom heeft het bioritme een belangrijke plek in mijn coachingsprogramma BOOST!. Je leert aan de hand van praktische opdrachten je bioritme kennen en aanpassen, waarmee je je energie een mega-BOOST! geeft.

~ Femke van Doesburg